'Effecten overheidsuitgaven onduidelijk voor samenleving'

Het is niet altijd duidelijk wat de effecten van het overheidsbeleid zijn voor de samenleving. Met als gevaar dat incidenten leiden tot nieuwe wet- en regelgeving.

Dat staat in het woensdag gepubliceerde verantwoordingsonderzoek over 2016 van de Algemene Rekenkamer.

Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer, waarschuwt dat als het moeilijk is om overheidsinstellingen te beoordelen op resultaten, er te snel conclusies worden getrokken met gebrekkig beleid tot gevolg.

Krijgen burgers waar voor hun geld?, is één van de vragen die de Rekenkamer opwerpt. "Het blijkt nog steeds erg moeilijk daarover uitspraken te doen. Dat opent de weg naar zowel ongefundeerde kritiek als niet-onderbouwde verdediging van keuzes", staat er in het rapport.

Ieder jaar legt de Algemene Rekenkamer op de derde woensdag in mei de meetlat langs de rechtmatigheid van de overheidsinkomsten en –uitgaven. In Den Haag spreekt men over 'verantwoordingsdag'. Ook wordt er gekeken of de zaken op de ministeries goed zijn geregeld en of het beleid de juiste effecten heeft.

Tweede Kamer

De conclusies betekenen ook een kleine waarschuwing richting het parlement dat als belangrijkste taak heeft de regering te controleren. Er ligt een rol voor de volksvertegenwoordigers om nieuwe kabinetsambities te toetsen op haalbaarheid.

Ook moet er gekeken worden of het kabinet voldoende tijd uittrekt voor de uitvoering van nieuw beleid. "Dat is de les van de afgelopen periode", aldus Visser.   

Voor het overgrote deel voldoet het kabinet aan de eisen die worden gesteld aan de uitgaven, inkomsten en plichten. Die waren voor het vereiste minimum van 99 procent rechtmatig. De Rekenkamer zet hier wel een kanttekening bij, want ongeveer 60 procent van de rijksuitgaven is inmiddels uitbesteed naar gemeenten.

Ook de Europese Unie heeft voor een deel een vinger in de pap, waardoor de centrale overheid nog slechts voor 36 procent van de uitgaven verantwoordelijk is.

De problemen van bijvoorbeeld het persoonsgebonden budget en de financiële gevolgen daarvan zijn zo niet op het conto van het kabinet te schrijven.

Belastingdienst

Er waren het afgelopen jaar acht onvolkomenheden bij het ministerie van Financiën en de Belastingdienst. Dat zijn er vier meer dan vorig jaar.

De problemen doen zich van de top tot diep in de organisatie voor. Het schort onder andere aan besturing en grip op IT-processen. Die problemen hebben betrekking op de aansturing van de Belastingdienst, het toezicht op de naleving van de belastinginning en de broodnodige modernisering. "Er is te weinig controle op belangrijke processen", vat Visser samen.

Dat de fiscus worstelt met een gezonde structuur, is geen geheim. Het departement ligt al geruime tijd onder vuur vanwege de rommelige reorganisatie in een poging te moderniseren. Toch doet het parlement er goed aan hier alert op te zijn en te blijven, zegt Visser.

Overigens haalde de Belastingdienst nog nooit zoveel geld in een jaar op: 258 miljard euro.

Bom

De Rekenkamer kijkt een aantal jaar naar de Belastingdienst. Zo werd eerder als duidelijk dat de systemen ernstig aan het verouderen zijn .

"Je legt als het ware een bom onder het inningssysteem van de overheid", zegt collegelid van de Rekenkamer Francine Giskes. Dat is nogal een bewering aangezien de fiscus dagelijks 1 miljard euro binnenhaalt via belastingen en premies.

Van 'ernstige onvolkomenheden' bij de fiscus, de zwaarste kwalificatie waarmee de Rekenkamer vorig jaar de problemen bestempelde, is geen sprake meer. Dat verdient volgens de Rekenkamer een complimenten. Er is inmiddels grip op de situatie. "Maar ik kan nog niet zeggen; ik ga rustig slapen", vult Giskes aan.

Informatiebeveiliging

Hoewel de voortgang van het invoeren van nieuwe ict-systemen bij de overheid verbetert, is er nog onvoldoende aandacht voor de beveiliging van gevoelige informatie van burgers, schrijft de Rekenkamer.

Gegevens over een strafrechtelijk verleden, orgaandonaties, belasting- of medische informatie moeten beter worden beschermd.

Dat is ook nodig om identiteitsfraude en het hacken van belangrijke systemen zoals die van sluizen en bruggen tegen te gaan. "We moeten er op kunnen vertrouwen dat de systemen veilig zijn, dat niet zomaar bruggen en sluizen opengaan", alduis Visser.

Dijsselbloem

Demissionair minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem nam woensdag het verslag van de Rekenkamer in ontvangst. De bewindsman benadrukte in eerste instantie dat er is voldaan aan de norm van 99 procent rechtmatigheid van de uitgaven van publiek geld.

Ook wilde Dijsselbloem kwijt dat de economie weer aantrekt, de werkloosheid daalt en het aantal woningen waarvan de hypotheek hoger is dan de waarde ervan – hypotheken die onder water staan - daalt.

Vooral de overheidsfinanciën staan er beter voor. De staatsschuld was in het afgelopen jaar 32 miljard euro lager dan aanvankelijk gedacht. Eerder bleek het begrotingstekort in 2016 juist een begrotingsoverschot van 2,9 miljard euro.

Tom Dumoulin

Voor Dijsselbloem is het de vijfde keer dat hij als (demissionair) minister de stukken van de Algemene Rekenkamer in ontvangst neemt. Hij ziet duidelijke ontwikkelingen in de voorbijgaande jaren.

"Over 2012 was de sombere boodschap: 'We kregen het afgelopen jaar weinig cadeau'. Over 2015 waren de overheidsfinanciën al veel sterker, maar mochten we nog niet spreken over de topconditie van Dafne Schippers", zegt Dijsselbloem in de Kamer.

"Om in deze sfeer te blijven, zou je kunnen zeggen dat onze economie het afgelopen jaar de ausdauer van Tom Dumoulin had. Al heeft de samenleving nog niet de opgewektheid van Churandy Martina", aldus de bewindsman.

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie