Asscher: 'Ik word niet makkelijker de komende tijd'

Vier jaar Lodewijk Asscher op Sociale Zaken zijn niet ongemerkt voorbij gegaan, erkent vriend en vijand. Nu het einde nadert zwelt de kritiek aan. NU.nl sprak hem uitgebreid over zijn ministerschap.

Het hervormen van de arbeidsmarkt was Lodewijk Asschers grote opdracht als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het terugdringen van het aantal flexbanen en de ontslagbescherming zijn voor hem heilig. 

In de laatste doorlichting van de Wet werk en zekerheid (Wwz), de grote arbeidswet met nieuwe regels over flexrecht, ontslagrecht en de de Werkloosheidswet, vertelt Asscher trots dat er meer vaste banen zijn bijgekomen. 

Voor het eerst sinds 2009 zijn er in het tweede en derde kwartaal van dit jaar meer werknemers met een vast contract vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder.

Dat het aantal flexcontracten tegelijkertijd harder stijgt, het tegenovergestelde van wat de Wwz beoogt, schrijft Asscher toe aan de aantrekkende economie.

De economie groeit al sinds medio 2013. Een econoom van ING zei daarover: Je kunt de groei van het aantal flexbanen maar deels daar aan toe schrijven. Dat heeft ook met de regelgeving te maken.

"Natuurlijk. Het is ook geen natuurverschijnsel. Je moet de keuzes zo maken dat mensen vaste banen krijgen. We hebben daar een begin mee gemaakt met de Wwz, maar er is meer nodig."

Is die Wwz dan wel goed?

"De vraag is of je je er maar bij neer moet leggen. Hans de Boer van VNO-NCW zegt: de discussie over vast en flexwerk is zoiets als schilderijen verhangen op de Titanic."

"Ik zit er anders in. Ik denk dat mensen meer behoefte hebben aan vaste banen."

Maar over die behoefte is bijna iedereen het wel over eens. 

"Dat is nieuw. We komen uit een tijd dat mensen zeiden: flex is de toekomst. Dat was ook zichtbaar in het beleid. Nederland is te ver geflexibiliseerd. Dat draaien we nu terug. Zo'n koersverandering is best pittig."

Het is niet alleen pittig, de cijfers laten ook zien dat het nog niet de goede kant op gaat.

"In januari van dit jaar zei werkgeversvoorman Michaël van Straalen van MKB-Nederland: niemand krijgt meer een vast contract."

"Inmiddels zie je dat er dit jaar meer vaste contracten bij komen vergeleken met vorig jaar. Eerst 15.000 in het tweede kwartaal en 48.000 in het derde kwartaal. Ik ben alleen nog niet tevreden."

Van Straalen zegt ook deze week nog, werkgevers zijn huiverig om mensen aan te nemen.

"Voor een deel is dat begrijpelijk. Daar waar ze te maken hebben met loondoorbetaling bij ziekte. Voor kleine bedrijven is dat een risico waardoor ze geen mensen aannemen."

"Voor een deel is er ook een cultuuromslag nodig. Een werknemer is meer dan een kostenpost of een productiemiddel waar je zo snel weer vanaf moet kunnen."

"De VVD zegt: laten we het ontslagrecht maar uitgummen. Dan krijgen mensen weer een baan. Dat is een enorme vergissing. Het ontslagrecht is een vorm van beschaving."

"De Wwz is een belangrijk stap. Als ik hem in mijn eentje had mogen maken, dan was die nog strenger geweest en was flex duurder geworden door vanaf dag één een ontslagvergoeding op te bouwen in plaats vanaf twee jaar."

Dat was ook ooit het plan van de PvdA, maar daar kon de VVD niet mee leven.

"Klopt. Dat was ook een goed plan, maar je moet compromissen sluiten."

Heeft dat pijn gedaan in dit geval?

"De fundamentele keuze van dit moment, en daarom zijn de verkiezingen in maart zo belangrijk, is of je gelooft in een land waarin mensen met minder bescherming beter af zijn, zoals de VVD bepleit en tot op zekere hoogte ook D66."

"Of ben je van mening dat je een andere keuze kan maken. Werknemers beschermen, werkgevers helpen zodat ze mensen in dienst nemen, maar wel kiezen voor zekerheid. Daar is nu meer voor nodig."

"Dan gaat het over de verschillen van de verkiezingsprogramma's. De PvdA heeft een radicaal ander programma dan de VVD."

Als u nu om u heen kijkt, zijn er maar weinig partijen in de Kamer en in het maatschappelijk veld die nog vertrouwen hebben in de Wwz. De VVD maakt daar al lang geen geheim meer van. Heeft u dan niet de geringste twijfel of u de juiste weg bent ingeslagen om flex te bestrijden?

"Het is dan goed om te kijken naar de alternatieven die de werkgevers en de VVD bieden. Zij zeggen: je moet onbeperkt flexcontracten geven, de ontslagbescherming versoepelen en stoppen met de cao algemeen verbindend verklaren. Dat betekent dat je als werknemer in je eentje moet  onderhandelen over je arbeidsvoorwaarden."

"Dat alternatief leidt tot totale onzekerheid voor alle werknemers in Nederland. Ik wil de andere kant op. We zijn alleen nog niet klaar. Ik wil de kosten tussen flex en vast kleiner maken en strengere regels opstellen voor payrollbedrijven."

Er is natuurlijk een kans dat de PvdA niet in de volgende regering zit. Vreest u voor een scenario zoals bij Obamacare waarbij een nieuw kabinet direct wil beginnen met het afbouwen van uw arbeidswet?

"Het zou een enorme vergissing zijn van de rechtse partijen om de ontslagbescherming af te schaffen. Ze onderschatten hoe belangrijk het voor de middengroepen is dat je niet alleen waardering en salaris krijgt, maar dat je ook beschermd bent tegen willekeur."

"Dat is een totaal ander economisch model waarbij je collega's tot elkaars concurrent maakt. Dat zou desastreus zijn. Dat staat in maart als er verkiezingen zijn op het spel."

Maar het kan natuurlijk zo zijn dat de maatregelen worden teruggedraaid en dan weet niemand meer wat Lodewijk Asscher voor de arbeidsmarkt heeft gedaan. 

"Flexwerken staat nu ter discussie. Dat gaat niet zomaar weer voorbij. Het is zeker één van de grote verkiezingsthema's. Geef je mensen een vaste baan of niet? Ik vind dat heel fundamenteel."

"Het gaat erover dat je niet iedere keer afhankelijk bent van de goede wil van de werkgever die jou een klusje geeft, zoals in de negentiende eeuw."

Dan zegt u eigenlijk: we gaan sowieso niet met de VVD in een volgende regering zitten. Dat lijkt u hiermee uit te sluiten.

"Het is in ieder geval duidelijk dat dit voor mij een niet onderhandelbaar belangrijk onderwerp is. Ik wil dat mensen zekerheid krijgen…."

Dat noemen ze een breekpunt.

"…Ik wil dat ze waardering krijgen en vanuit een waarde naar mensen kijken in plaats van als een soort kostenpost. Dat is heel fundamenteel. Daar kan ik nooit op inleveren."

Dus een breekpunt.

"Dan vertaal je het in een concreet iets. De VVD heeft vier jaar lang met mij mogen onderhandelen. Ik hoorde veel geklaag. Dat vonden ze lastig op dit soort punten en dat gaat niet veranderen."

"Dit zijn voor mij principiële punten van hoe je met elkaar om moet gaan op de arbeidsmarkt. Ik word niet makkelijker de komende tijd."

Lees meer over:
Tip de redactie