Interview Roemer: Kabinet heeft samenleving afgebroken

De afbraak van de marktwerking in de zorg is het mantra van de SP in deze campagne voor de verkiezingen. Maar partijleider Emile Roemer erkent in een vraaggesprek met NU.nl dat zijn partij in het verkiezingsprogramma niet alle bezuinigingen van twee kabinetten Rutte gaat terugdraaien. 

In 2012 sprak ik u ook. Toen wilde het kabinet miljarden bezuinigen om in 2017 begrotingsevenwicht te halen. U zei toen: "Dat is on-mo-ge-lijk. Dat zal niemand voor elkaar krijgen zonder de hele samenleving af te breken." Vindt u dat de samenleving is afgebroken?

"Er is wel ontzettend veel gebeurd de afgelopen periode dus ik geloof wel dat ik aardig gelijk krijg. Als je ziet wat er met de koopkrachtontwikkeling van de mensen is gebeurd, met het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft is gebeurd, wat er met de zorg is gebeurd, met de economie. Mensen zijn hun baan kwijtgeraakt, bedrijven zijn failliet gegaan. Ik weet niet hoe je het anders kan omschrijven."

Maar de samenleving afbreken zijn harde woorden. Vindt u dat nog steeds dan?

"Ga eens kijken achter de voordeur van mensen die hun rekening niet meer kunnen betalen. Of bij iemand van 58 die al een paar jaar solliciteert en eigenlijk afgeschreven is. Die mensen zullen die woorden absoluut gebruiken."

Er was een economische crisis. Daar kon het kabinet toch niet veel aan doen.

"Door die harde bezuinigingen is de crisis verlengd en verdiept. Ik vind dus wat ik toen heb gezegd waar is geworden. Wij zeggen dat niet alleen. Je ziet dat ook veel economen zeggen: Er zijn veel meer werklozen gekomen dan nodig is."

"Als je kijkt naar wat er in de zorg bij verpleeghuizen en verzorgingshuizen is gebeurd dan kan ik niet anders zeggen dat het er heel hard heeft ingehakt."

Wat gaat u doen om die 'afgebroken samenleving' weer te herstellen?

"Wij hebben een plan geschreven dat je kan zien als een breed maatschappelijk investeringsplan. We gaan afscheid nemen van het bezuinigingsbeleid en daadwerkelijk investeren. In mensen, in de economie, in lonen, in goede betaalbare zorg. En dat doe je niet door her en der een pleister te plakken, maar door stevige maatregelen te nemen."

Video: 'Het is tijd om te investeren in mensen'


Hoeveel miljard wilt u uittrekken om de samenleving weer te herstellen?

"Het is vooral een herverdeling. Wij belasten de hoge inkomens, de miljonairs, multinationals, de banken."

Maar om hoeveel gaat het dan?

"Als je het hebt over de lonen omhoog, dan gaat dat zeker om een aantal miljarden."

Al die 50 miljard aan bezuinigingen van de afgelopen jaren terugdraaien. Dat is nogal een bedrag.

"Niet alles. Dat is volstrekt onmogelijk. Wat zij in zes jaar hebben afgebroken krijg ik echt niet in één kabinet met de SP teruggedraaid. Maar je kunt wel een enorme stap maken."

"Als je mensen een hoger minimumloon geeft dan hebben mensen daadwerkelijk meer te besteden. Dan ga je niet alleen armoede te lijf, maar gaat het ook rechtstreeks de economie in. Dat is een enorme impuls voor het midden en kleinbedrijf."

Een hoger minimumloon zoals jullie dat voorstellen kost 5 miljard en 80.000 banen zegt het CPB. Dat is de stad Purmerend. Dat wilt u toch niet op uw geweten hebben?

"Dat zijn aannames die ik ook weleens lees. In Duitsland hebben ze het minimumloon verhoogd, in Amerika hebben ze het minimumloon verhoogd. Toen zei ook iedereen dat dat banen kost. Het tegendeel blijkt waar te zijn. In Amerika hebben ze de discussie zelfs geopend om het minimumloon nog verder te verhogen."

In het verkiezingsprogramma zie ik niet staan dat de btw weer teruggaat naar 19 procent.

"Ik zei net al dat we veel meer willen dan nu kan. We kunnen niet alles terugdraaien wat het kabinet heeft gedaan. Dat is gewoon niet reëel. Dit is er een voorbeeld van."

De SP laat dus de btw op 21 procent staan.

"Vooralsnog wel. Die 50 miljard krijgen we niet in één kabinetsperiode teruggedraaid. Maar ik blijf het wel een onzinnige verhoging vinden die slecht heeft uitgewerkt."

Vorig jaar pleitte u nog om de btw terug te draaien naar 19 procent, omdat de hoge btw een blok aan het been is van consumenten en ondernemers.

"Uiteindelijk zullen wij ook keuzes moeten maken. We hebben de keuze gemaakt voor het nationaal zorgfonds, voor een hoger minimumloon, we willen het schuldenstelsel voor studenten afschaffen."

Video: Roemer licht btw-plan toe


Wilt u het leenstelsel afschaffen en teruggaan naar het systeem van de basisbeurs?

"We willen dat jongeren een vak leren en niet in de schulden gestoken worden. Dat is een blok aan hun been. Het zorgt ervoor dat jongeren stoppen met hun opleiding. We willen naar een systeem zonder schulden."

Maar dat was niet helemaal de vraag: Wilt u terug naar het systeem voor het leenstelsel?

"Zeker, naar een studiebeurs."

Is een studiebeurs hetzelfde als de basisbeurs?

"Dat is de uitwerking. Het zit heel dicht bij elkaar. De basisbeurs kent een vorm van lenen. Je wilt zo veel mogelijk voorkomen dat studenten in de schulden komen. Dat ga je dan in de uitwerking naar deze tijd toepassen."

U wilt een nationaal zorgfonds. Er was wat onduidelijkheid of dat nu een breekpunt is voor de SP. Kunt u helderheid geven?

"Het is heel duidelijk dat als er niks aan de macht van zorgverzekeraars gaat gebeuren in een nieuw kabinet, en de SP de marktwerking verder moet gaan uitvoeren, hebben we niks in zo'n kabinet te zoeken."

Maar is het een breekpunt of niet?

"Dit is een heel helder antwoord."

Nee.

"Als er niks aan die macht gebeurt gaan we niet in dat kabinet zitten. Dat mag je een breekpunt noemen, prima."

Bij Pauw zei u: als het nationaal zorgfonds er niet komt is dat een breekpunt.

"Dat is een ja/nee-spelletje."

Commentatoren zeiden bij de Algemene Politieke Beschouwingen dat u geen sterk verhaal had, omdat het zorgfondsplan niet financieel waterdicht was.

"Dat slaat nergens op. Wij gaan over naar een systeem dat het bij de overheid ligt en niet meer bij de zorgverzekeraars. Dat gaan we de komende jaren verder uitbouwen. Op het moment dat het helemaal klaar is dan weet je op ambulanceniveau wat je waar aan gaat uitgeven."

"Maar iedereen met gezond boerenverstand die snapt dat als je het mes zet in bureaucratie en managementlagen dat dat betere en efficiëntere zorg oplevert die goedkoper en toegankelijker is."

Bij de verkiezingen in 2012 was de kritiek dat u zich in debatten liet afbluffen door Rutte, met name rondom het eigen risico. Hoe gaat u voorkomen dat dat dit keer weer gebeurt?

"Ik laat me niet afbluffen."

Dat gaat u niet meer laten gebeuren?

"Laat het voor mensen duidelijk zijn waar het om gaat. Hij stond daar te liegen. Ik weet niet wat je liever hebt: iemand die verbouwereerd is als de minister-president staat te liegen of iemand die zegt 'ik wil minister-president worden en daarvoor lieg ik dat ik barst'"

Rutte is premier geworden dus blijkbaar willen mensen liever dat laatste.

"Dat zal dadelijk blijken."

Roemer: ‘Ik laat mij niet afbluffen door Rutte’



Hoeveel zetels rekent u dit jaar op?

"Geen idee. Als ik een glazen bol had had ik het direct gezegd."

Is het niet raar dat de SP niet op veertig zetels in de peilingen staat nu de PvdA met de VVD in een kabinet zit met zware bezuinigingen?

"Het is veel leuker om op 15 maart (verkiezingsdag, red.) op veertig zetels te staan. Ik heb qua peilingen alles meegemaakt. Tussen acht en 38 heb ik alles weleens meegemaakt en ik heb ook geleerd: er is er maar eentje die echt telt."

Heeft u de afgelopen tijd weleens getwijfeld of u alvast het stokje moet over te dragen aan Lilian Marijnissen of Ron Meyer die klaar staan om voor de SP actief te worden in de Kamer.

"Geen seconde"

Geen seconde?

"Ik zou niet weten waarom. We hebben de partij fors vernieuwd. We hebben een voorzittersverkiezing gehad, we hebben veel mensen bij de partij getrokken, veel jonge mensen bij de partij getrokken. En ik ben heel blij dat ik de komende jaren hen kan begeleiden om ze klaar te stomen tot goede nieuwe Kamerleden."

Vindt u het tijd dat de SP gaat regeren?

"Ik sluit het niet uit. Ik denk dat veel mensen zeggen: het zou goed zijn als de SP het een keer gaat doen. Maar dat lukt alleen als we ook daadwerkelijk een duidelijke stempel kunnen drukken op het beleid. En dat we ook echt het verschil kunnen maken. Ik ga niet als een bijwagen aan een rechts kabinet hangen."

Dat zal iedereen zeggen, dat de signatuur duidelijk moet terugkomen. Via welke partijen ziet u daar mogelijkheden voor?

"Heel reëel kan dat alleen zo links mogelijk."

Zou er plek zijn voor de VVD in een coalitie met de SP?

"Ik zie die discussies al komen over het zorgfonds of de miljonairsbelasting. Of over de banken splitsen."

Iedereen zal concessies moeten doen. U ook.

"Die kans lijkt me net zo groot als een fusie tussen Ajax en Feyenoord."

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 06.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie