Waarom de verkiezingen in 2017 een zinderend spektakel worden

De verkiezingen zijn pas in maart 2017, maar aan de vooravond van het nieuwe parlementaire jaar zijn de inleidende beschietingen al begonnen van wat een lange en spannende campagne belooft te worden. 

Wie had op 5 november 2012, de dag van beëdiging, gedacht dat het kabinet Rutte 2 de rit zou uitzitten? Met een Samsom die als betweterig heethoofd bekend stond en de VVD voor wie de PvdA stijf onderaan stond in de lijst van geprefereerde coalitiepartners.

In de campagne hadden Rutte en Samsom elkaar nog zwaar bestreden met als gevolg dat hun partijen samen met afstand de grootste werden. Ze moesten het samen doen, vonden ze zelf. De rest had het nakijken.

Maar ondanks de pittige hervormingsagenda, waarbij een groot deel van de oppositie steeds weer handenwrijvend klaarstond om op een dreigende kabinetscrisis te springen, hielden VVD en PvdA keurig stand. 

De band tussen de partijen bleef sterk en ze lijken als eerste coalitie sinds Kok 1 (1994-1998) de eindstreep halen. En juist doordat het kabinet niet valt is de aanloop naar de verkiezingen zo vreselijk lang.

Meer afstand

Komende tijd zullen Rutte en Samsom strategisch meer afstand nemen om de verschillen tussen de partijen te benadrukken. Beide heren gaven afgelopen weekend, naast de excuses voor de dingen die fout zijn gegaan, daarom een voorzetje voor de verkiezingscampagne.

Zo noemde Rutte in een interview in Telegraaf zorg en veiligheid de belangrijke thema's en zet hij zich ook nadrukkelijk af tegen het 'pessimisme' van Wilders in de hoop de PVV-stemmer terug te lokken.

In een interview in NRC benadrukte Samsom de zorgen bij mensen om de invloed van buitenlandse toestanden op Nederland. "Mensen hebben zoiets van: is dit ons land nog?", vroeg hij zich af, daarmee benadrukkend dat de campagne wat hem betreft vooral moet gaan over integratie.

De flankpartijen, zoals SP en PVV, zullen er de komende maanden op blijven hameren dat Rutte en Samsom hun uitgangspunten jarenlang hebben verwaarloosd.

Spannend

Wat de campagne dit keer extra spannend en onvoorspelbaar maakt zijn de nieuwe spelers in het al zo gefragmenteerde politieke veld. Niemand kan inschatten hoe groot de partijen Denk en VNL gaan worden.

Beide partijen hebben nu een schamele twee zetels en komen voort uit afsplitsingen, maar weten om verschillende redenen wel aandacht te genereren.

Zo hebben ze mediagenieke figuren aan boord gehaald. VNL heeft met Jan Roos een lijsttrekker die bij het Oekraïne-referendum heeft bewezen mensen te kunnen mobiliseren en achter zich te krijgen. 

Denk heeft een groot electoraal potentieel onder met name Turkse Nederlanders, maar hoe groot hun aanhang werkelijk is lijkt moeilijk te peilen. 

Sylvana

De recente onrust in Turkije levert de partij aandacht op en met Sylvana Simons hebben ze een populaire tv-persoonlijkheid aan zich gebonden wat Denk meer aandacht geeft dan andere kleine partijen. 

Met name PVV en VVD zullen met de nodige zenuwen de komst van Roos aanschouwen. VNL is geen onbeduidende partij meer die opereert in de marge. Bij de PvdA worden ze juist weer zenuwachtig van Denk. 

Politici met een Turkse achtergrond krijgen traditiegetrouw veel voorkeursstemmers, maar de sociaaldemocraten hopen dat de Turks Nederlandse stemmers toch in de eerste plaats naar het partijprofiel kijken.

Asscher

In oktober beslist Lodewijk Asscher of hij mee wil strijden om het lijsttrekkerschap bij de PvdA. Ook de populariteit van de vicepremier is moeilijk in te schatten. Immers, van Job Cohen werd ook veel verwacht toen hij het stokje overnam van Wouter Bos.

Ook als Samsom lijsttrekker wordt heeft de PvdA met recht vertrouwen in een positieve uitkomst. Ook al verloor de partij onder zijn leiding diverse verkiezingen. 

In 2012 wist hij in drie weken tijd met het 'eerlijke verhaal' en wat missers van rivaal Emile Roemer een gigantische verkiezingswinst voor de SP om te draaien naar winst voor de PvdA.

Roemer liet zich in 2012 bij het premiersdebat afbluffen door Rutte, terwijl Samsom de premier stoïcijns voorhield dat hij wéér niet eerlijk is. Een scenario waarbij Samsom de winst pakt door sterkere optredens tijdens debatten is dus weer denkbaar.

De economische meewind kan bovendien zorgen voor een positievere stemming in het land en dus electorale winst voor de partijen die aan het roer hebben gestaan afgelopen jaren.

Onbetrouwbaar

Bij de VVD is het vertrouwen in Rutte misschien wel groter dan ooit. Ook al zullen partijen hem blijven inwrijven dat hij onbetrouwbaar is door gebroken verkiezingsbeloftes, zijn positivisme en sterke debatkwaliteiten missen hun uitwerking vaak niet, waardoor de kans groot is dat hij na de verkiezingen kantoor blijft houden aan de Hofvijver.

Zelfs als de PVV uiteindelijk iets groter wordt zal hij premier kunnen blijven aangezien een coalitie met de partij van Wilders uitgesloten lijkt.

D66 en GroenLinks lopen het risico evenals bij eerdere verkiezingen een beetje tussen wal en schip te vallen. De partijen hebben een gematigd profiel op de thema's waar de campagne waarschijnlijk over zal gaan: veiligheid en integratie. 

Bovendien verliezen partijen in de campagnestrijd vaak zetels door de tweestrijd tussen twee lijsttrekkers, zoals Samsom en Rutte in 2012. Leiders als Klaver en Pechtold, maar ook Sybrand Buma, zullen de kiezer echter helpen herinneren aan het feit dat de strategische stem destijds juist tot gevolg had dat ze met elkaar in zee gingen.

Onrust

Hoe de partijen op 15 maart scoren hangt met name af welke thema's dominant worden. Blijft het bij onrust over de Turkse integratie in Nederland dan zou de VVD het nog best aardig kunnen doen. 

Mocht er onverhoopt komende tijd een aanslag in Nederland worden gepleegd of ontstaan er grote onrusten rond asielzoekers dan zou de PVV weleens de grootste kunnen worden.

Wat de uitslag ook wordt, een lastige formatie ligt in het verschiet. De verwachting is immers dat de coalitie niet meer wil werken zonder meerderheid in de Senaat. 

En aangezien de verhoudingen daar al vast liggen tot 2019 zullen er minstens vier partijen nodig zijn voor een regeringscoalitie. 

Komende maanden wordt voor de partijen op eieren lopen. De vorige verkiezingen hebben laten zien dat in de laatste drie weken alles nog kan veranderen. Het wordt een bokswedstrijd van ruim een half jaar. Waarbij een linkse of rechtse directe de winst kan opleveren, maar ook elk moment van onoplettendheid of elke fout direct einde verhaal kan betekenen.

Planning verkiezingen

- 6 september: presentatie programma GroenLinks

- 6 september: presentatie kandidatenlijst CDA

- Begin oktober: presentatie verkiezingsprogramma CDA

- 7 oktober: presentatie verkiezingsprogramma VVD

- Half oktober: presentatie verkiezingsprogramma SP

- 24 oktober: presentatie verkiezingsprogramma PvdA

- 28 oktober: presentatie verkiezingsprogramma Denk

- Begin november: presentatie kandidatenlijst VVD

- 7 november: presentatie kandidaten D66

- 8 november: presentatie kandidaten lijsttrekker PvdA

- 19 november: congres VVD

- 9 december: presentatie lijsttrekker PvdA

- Denk presenteert geleidelijk de topkandidaten. Voor kerst moet hele lijst bekend zijn

- Half februari zal de campagne naar verwachting in alle hevigheid losbarsten met onder andere diverse lijsttrekkersdebatten

- 15 maart: verkiezingsdag

(PVV was niet bereikbaar voor datum presentatie kandidatenlijst)

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:
Tip de redactie