Waarom is de oppositie zo kritisch over optie AMvB?

Een "truc", een "list", een klap in het gezicht van het parlement. Waarom is de oppositie zo kritisch over het voornemen van het kabinet om de veranderingen in de zorg "linksom of rechtsom" door te voeren via een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB), en wat is dat eigenlijk?

Drie dagen crisisberaad hadden de top van de VVD en PvdA nodig om het gezichtsverlies van VVD-coryfee minister Edith Schippers (Volksgezondheid) te repareren. Haar hervorming van de zorgverzekeringswet werd onverwacht weggestemd door drie opstandige PvdA-senatoren.

Het wetsvoorstel, dat onder andere de vrije artsenkeuze moet inperken, wordt aangepast opnieuw aan het parlement voorgelegd.

Van de constructieve oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP verwacht het kabinet dat zij zullen instemmen met het nieuwe wetsvoorstel.

Wat ging er mis?

Om de dissidenten Adri Duivesteijn, Guusje ter Horst en Marijke Linthorst aan boord te krijgen, wordt de machtsbalans tussen de zorgverzekeraar en verzekerde hersteld en de inperking van de vrije artsenkeuze wordt minder streng vorm gegeven.

Hoewel geprobeerd is aan de zorgen van de senatoren tegemoet te komen, wilden de drie op voorhand geen garanties geven dat zij zullen instemmen met het wetsvoorstel dat nog moet worden voorgelegd aan het parlement. Garanties kun je aan geen enkel Eerste Kamerlid vragen, aldus Ter Horst.

Die garantie is echter een harde eis voor minister Schippers. Zij heeft een zwaarbevochten zorgakkoord gesloten met de bevriende oppositie, de zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties. Bovendien staat er een miljard aan bezuinigingen op het spel en niet onbelangrijk, de geloofwaardigheid van Schippers en daarmee het voortbestaan van het kabinet.

Maar hoe krijgt Schippers dan haar zekerheid?

Om de afspraken met de verzekeraars na te kunnen komen bedacht Martin van Rijn (PvdA-staatssecretaris van Volksgezondheid) vorige week tijdens de crisisgesprekken een sluiproute om de kern van het zorgakkoord overeind te houden: de AMvB.

De AMvB is een besluit van de regering die de nadere invulling van een wet specificeert. Voorbeeld: iedereen die zich in Nederland wil vestigen moet bij wet een inburgeringsexamen doen. Via de AMvB wordt bepaald wat er precies in het examen komt te staan.

Het voordeel van een AMvB is dat de gespecificeerde regels snel kunnen worden ingevoerd, omdat voor het instellen van een AMvB geen toestemming van de Eerste en Tweede Kamer nodig is. Een nadrukkelijke voorwaarde is wel dat de AMvB een aanvulling op een al bestaande wet is, en niet buiten de kaders van de wet nieuwe regels maakt.

Wat is de kritiek van de oppositie?

Dat is de grootste kritiek van de C3. Zij vinden de aanpassingen dusdanig ingrijpend dat die niet met een AMvB kunnen worden doorgevoerd. Daarvoor moet het parlement geraadpleegd worden.

Volgens ChristenUnie-leider Arie Slob kan het niet zo zijn dat een wet die twee keer is weggestemd alsnog wordt doorgedrukt. Hij noemt dit "staatsrechtelijk zeer onzuiver".

Slob dreigde al eerder het nieuwe wetsvoorstel naar de prullenbak te verwijzen als het kabinet blijft dreigen met de AMvB-route.

Is de AMvB hetzelfde als de nieuwe zorgwet?

PvdA-leider Diederik Samsom vindt er echter niets onzuivers aan. In het Kamerdebat dat donderdagnacht na de crisis werd gehouden, zei hij dat de huidige zorgverzekeringswet ruimte bood de kern van het zorgakkoord via de AMvB overeind te houden. Samsom: "Ons gaat het namelijk uiteindelijk om het resultaat". 

Volgens Samsom biedt de huidige zorgverzekeringswet de ruimte om via een AMvB de zorgverzekeraars in staat te stellen niet alle zorg te vergoeden én verzekerden een ruime vrije artsenkeuze te bieden. 

Samsom: "In die balans vind je dus precies de twee doelstellingen, namelijk het verbeteren van de kwaliteit van de zorg en het waarborgen van de positie van de patiënt. Dat kun je met een AMvB regelen."

Maar de aanpassingen kunnen via de AMvB niet zo ingrijpend zijn als in het wetsvoorstel staat. Dat mag niet volgens de wet. De AMvB is altijd minder ambitieus dan een hele wet, zei Samsom. "Voor die mindere ambitie kiezen we dan ook."

De kern van het wetsvoorstel zal er wat het kabinet betreft hoe dan ook komen. Zorgverzekeraars moeten links- of rechtsom in staat worden gesteld bepaalde ziekenhuizen, artsen en andere zorgaanbieders niet te contracteren zodat de verzekeraars echt met elkaar gaan concurreren waardoor de zorg goedkoper wordt.

Om er zeker van te zijn dat de AMvB-route staatsrechtelijk wél door de beugel kan, is eerst advies gevraagd aan de landsadvocaat. “Die zegt, en wie ben ik om daaraan te twijfelen, dat dat helemaal safe and sound is", verzekerde VVD-fractieleider Halbe Zijlstra de Kamer.

Wat zijn de opties van de Kamer?

Veel kan de Kamer er niet aan doen, behalve haar afkeuring uitspreken over de gang van zaken. De regels die voortvloeien uit de AMvB kunnen nog worden voorzien van een beoordeling van de Raad van State. De enige manier om te toetsen of deze route wel door de beugel kan, is uiteindelijk aan het oordeel van de rechter.

De VVD en PvdA houden tot die tijd vol dat ze verwachten dat het aangepaste wetsvoorstel door beide Kamers komt, maar blijven een stok achter de deur houden.

Zijlstra: "Als het met een hele mooie wet niet lukt, dan ga je het doen met een AMvB die minder fraai is, maar wel de doelen dichterbij brengt. Het zou gek zijn als we die mogelijkheid laten liggen."

Lees meer over:
Tip de redactie