'Perverse prikkels niet hoofdoorzaak problemen hbo'

DEN HAAG - Financiële prikkels zijn volgens staatssecretaris Halbe Zijlstra (Onderwijs) niet de hoofdoorzaak van de problemen in het hoger onderwijs.

Hij zegt dat vrijdag na afloop van de wekelijkse ministerraad. Het kabinet stemde in met zijn voorstel om de keuring van opleidingen strenger en onafhankelijker te maken. Ook wordt de rol van de onderwijsinspectie groter.

Meerdere opleidingen in het hbo kwamen afgelopen jaren in opspraak doordat de kwaliteit beneden de maat was en studenten te makkelijk een diploma kregen.

Zo werden in een omvangrijke fraudezaak onterecht diploma's verstrekt bij Inholland en werden onlangs bij hogeschool Windesheim onterecht voldoendes gegeven voor afstudeeropdrachten.

Volgens critici hebben deze zaken te maken met het bekostigingsmodel, waarbij instellingen geld krijgen op basis van het percentage afstudeerders.

"Het is voor een deel waar dat er perverse prikkels in het systeem zitten", erkent Zijlstra. "Als Kamerlid zei ik ook: als je voor kwantiteit betaalt dan krijg je ook kwantiteit en geen kwaliteit. Maar dit was niet de hoofdoorzaak voor de geconstateerde problemen."

Wat dan?

"Kijk naar de opleiding Media en Entertainment Management (MEM) van Inholland. Die opleiding was heel slecht in Diemen en Hoofddorp, terwijl dezelfde opleiding in Rotterdam heel goed was."

Hoe is dat dan te verklaren?

"Echt goed onderwijs is een proces tussen docent en student. Daar moet het toezicht dus ook op gericht zijn. Als je niet zorgt dat er druk is om de kwaliteit hoog te houden dan gaat het mis."

Hoe krijgt u die kwaliteitsdruk omhoog bij de instellingen?

"De leden van de accreditatiecommissies worden straks niet meer aangewezen door de instelling zelf, maar door de overkoepelende accreditatie-organisatie NVAO. Bovendien worden de accreditaties in clusters gedaan, zodat vergelijkbare opleidingen beter naast elkaar gelegd kunnen worden."

"Daarnaast wordt de examencommissie onafhankelijker en gaat de onderwijsinspectie werken met risicogericht toezicht. Dat wil zeggen dat zij de wettelijke mogelijkheden krijgen om bijvoorbeeld jaarverslagen door te kijken of klachten via een klachtenlijn te onderzoeken."

"Voorheen had de inspectie die bevoegdheid niet. Als er een hele hausse telefoontjes binnenkwamen dan ging men weleens bellen: wat is er aan de hand? Dan ben je al aan de late kant."

Hoe worden de taken verdeeld tussen de accreditatiecommissies en de onderwijsinspectie?

"De accreditatiecommissie licht eens in de zes jaar het hele proces van de opleiding door. De inspectie doet het risicogerichte toezicht. In principe doet de inspectie dus niks, tenzij er een signaal is."

"Stel bijvoorbeeld dat het aantal afstudeerders ineens enorm toeneemt. Dat kan een heel goed teken zijn, maar het kan ook zijn dat men wat soepeler is geworden."

Toch speelt de perverse financiële prikkel ook een rol, zegt u.

"Er zat een perverse prikkel door het bekostigingssyteem. Maar met deze maatregelen trekken we de kwaliteitsbeoordeling uit het domein van het financieel bestuur. Zodat je niet de perverse prikkel kunt hebben dat men zegt: kunt u wat soepeler zijn met de cijfers."

"Bovendien willen we gaan werken met prestatiebekostiging. Dat wil zeggen dat bij 7 procent van de bekostiging van de hoger onderwijsinstellingen de kwaliteit leidend wordt."

Tip de redactie