DEN HAAG - Voor de evacuatie van een Nederlander en een Zweedse vrouw uit Libië met een helikopter bestonden op dat moment geen alternatieven

Foto:  AFP

 Bekijk video

Daarom is besloten op 27 februari met de boordhelikopter van de Hr. Ms. Tromp de twee uit Libië weg te halen.

De werkgever van de Nederlander had al een paar keer tevergeefs geprobeerd de man uit Libië weg te halen. Dat bleek ook moeilijk omdat de man geen paspoort had.

Dat hebben de ministers Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken) en Hans Hillen (Defensie) maandag geschreven aan de Tweede Kamer in een brief waarin ze verantwoording afleggen voor de mislukte actie.

Voorkennis

Het Libische regime had vermoedelijk voorkennis van de evacuatie die de marine wilde uitvoeren. Op welke wijze dat is gebeurd ''kan niet met zekerheid worden vastgesteld.''

De snelheid waarop de bemanning werd omsingeld en overmeesterd door ongeveer dertig gewapende mannen, duiden volgens hen op voorkennis. Vast staat dat het verrassingselement verloren was gegaan, terwijl dat een belangrijk onderdeel van het plan was.

In het feitenrelaas staat dat een Zweedse vrouw op weg was naar de plek waar de Nederlandse evacué werd opgepikt.

Toen de helikopter op de grond stond, werd de Zweedse aangehouden bij de ingang van de haven. Zij werd door deze Libische eenheid naar de Nederlanders gebracht.

Geweld

Tegen een van de drie Nederlandse militairen die in Libië werden vastgehouden, is fysiek geweld gebruikt.

Dat gebeurde tijdens een eerste verhoor, waarbij hij was afgezonderd van de andere twee en de beoogde evacué.

De betrokkene heeft pas op 15 maart verklaard, enkele dagen na terugkeer in Nederland, dat er sprake was van geweld. Wat precies gebeurd is, staat niet in de brief.

De militair had het niet eerder verteld aan de andere bemanningsleden om hen niet ongerust te maken, aldus de ministers.

Toestemming

Volgens het kabinet kon Libië niet om toestemming worden gevraagd voor binnenvliegen van het luchtruim omdat de Libische overheidsinstanties die daarover gaan, op dat moment gesloten waren.

Toestemming is in beginsel nodig, schrijven de ministers, maar volgens ongeschreven volkenrecht kan daarvan onder omstandigheden worden afgezien. Dan moet het gaan om burgers die gevaar lopen en echt weg moeten.

Risico

Verder zou het verkrijgen van groen licht van Libië heel moeilijk zijn en bestond het risico dat Libië er een stokje voor zou steken, stellen de ministers.

Omdat de evacuatie ook nog eens snel uitgevoerd zou kunnen worden, is besloten om de actie zonder toestemming van de Libiërs uit te voeren.

De verontschuldigingen die Nederland heeft aangeboden, zijn gebruikelijk in de manier waarop landen met elkaar omgaan.

Schriftelijk verontschuldigingen

Overigens had Nederland al meteen op zondagavond, vlak nadat de evacuatie was mislukt, schriftelijk verontschuldigingen aangeboden voor het feit dat er geen toestemming was gevraagd. Er is ook direct gevraagd of de bemanning mocht terugkeren, maar daar werd niet op ingegaan.

Aanvankelijk leek de bemanning positief gestemd over een snelle terugkeer naar de Tromp diezelfde avond, zo gaf de beoogde evacué via zijn mobiele telefoon aan.

Maar later bleek dat de groep die het gezelschap had aangehouden, dit al had doorgegeven aan de autoriteiten in Tripoli.

Evacuatiepogingen

Twee dagen voor de mislukte evacuatie met een helikopter is hetzelfde toestel gebruikt om in de havenplaats Misrata zes Nederlanders op te halen. Ook voor deze actie was geen toestemming aan Libië gevraagd.

De inschatting was dat voor de actie op vrijdag 25 februari niet snel toestemming zou komen, terwijl de Nederlanders gevaar liepen. Ook was onduidelijk wie op dat moment in Misrata het overheidsgezag uitoefende.

Andere mogelijkheden voor evacuatie waren er niet, onder meer omdat het weer te slecht was om de opblaasboten te gebruiken van de Hr. Ms. Tromp. Daarom werd de boordhelikopter ingezet.

Wegversperring

Deze keerde terug toen de Nederlanders niet op de afgesproken plaats bleken te zijn. Libiërs hadden hen bij een wegversperring tegengehouden.

Later die avond kwamen ze alsnog met Italiaanse landingsvaartuigen het land uit. Daarbij heeft de commandant van de Tromp nog bemiddeld.

Een dag later, op zaterdag 26 februari, deed Nederland nog een vergeefse poging zeven landgenoten weg te halen uit Nafura, dat 200 kilometer landinwaarts ligt.

Militaire vliegtuig

Het militaire vliegtuig dat vanuit Sicilië op weg ging, moest van de Libische verkeersleiding een tussenlanding maken in Tripoli. Pas daarna zou toestemming gegeven kunnen worden voor de vlucht.

Omdat er gewapende militaire beveiligers aan boord van het Nederlandse vliegtuig waren, besloot de gezagvoerder terug te keren.

Later die dag konden de Nederlanders met een Brits toestel en twee Duitse militaire vliegtuigen uit Nafura vertrekken. De Duitsers hadden toestemming voor hun vlucht, van de Britten is dit niet bekend.

Alles over de onrust in het Midden-Oosten.