Het was een turbulent jaar voor het D66 van Alexander Pechtold. Van Mierlo overleed en de vurige gewenste Paars-plus-coalitie kwam er niet. De verkiezingswinst bracht wel vreugde. NU.nl blikt terug met de D66-leider.

"Ik ben nu vijf jaar in 't Haagse en ieder jaar denk ik weer: het was me weer een jaar, gekker kan het niet worden. Maar het is weer gelukt, 2010 was weer bijzonderder."

In maart overleed partijoprichter en -icoon Hans van Mierlo. Betekent de verkiezingswinst in juni dat jullie niet meer van hem afhankelijk zijn?

"De partij was al volwassen. Wel is het nu ook een partij die in het moderne leven staat en niet meer alleen partij met een gedachte vanuit de jaren zestig. Het hele gevoel is niet meer afhankelijk van de oprichter."

"Denk aan waar we nu voor staan: de kracht van het individu en de mogelijkheden die daaraan gegeven moeten worden, de internationale blik. Door die blik komen onderwerpen als onderwijs en Europa automatisch naar ons toe."

Waarom is Paars-plus niet gelukt?

"Omdat diegene die de grootste werd, Mark Rutte, absoluut van plan was om met Wilders tegaan regeren. Daar kwam vervolgens ook, na drie dagen bescheidenheid, de ferme wil van het CDA bij."

Rutte zei recentelijk dat Paars-plus geblokkeerd werd door u. Heeft u daar met hem over gesproken?

"Zeker, en we zijn tot de conclusie gekomen dat wat hij zei feitelijk niet waar was. Toen de onderhandelingen stopte waren het toenmalig collega Halsema en ik die aangaven dat we door wilden. Cohen en Rutte waren het die wilde stoppen. Je kan niet, als je zelf iets anders wil, zeggen dat het aan een ander ligt. Vind ik een beetje flauw ook, als je zelf een kabinet met Wilders wil."

Hoe zou u zijn uitspraken dan willen omschrijven?

"Mijn eerste reactie was: politiek onvolwassen. Hij wilde met Wilders, dat was al voor de verkiezingen zijn eerste wens. Uiteindelijk werd hij daar door fractie en achterban nog verder toe gedwongen."

Op straat zeggen we dan: die man liegt.

"Iedereen heeft zijn eigen beleving van de waarheid."

Dat kan je altijd zeggen.

"Er lagen moeilijke dossiers en als je ziet wat er nu voor akkoord ligt was daar nooit mijn handtekening onder gekomen. Wij willen investeren in onderwijs en de arbeidsmarkt, woningmarkt en de zorg hervormen. Dat doet dit kabinet allemaal niet."

"Ik was ook nooit met gestrekt been ingegaan op cultuur en natuur onder het mom van: het is maar voor een deel van Nederland en de rest interesseert zich er niet voor."

Heeft u het gevoel gehad dat het wel had kunnen slagen?

"Ja, ik voel me ook niet bedonderd. Er was geen vooropgezet plan, zodat er bij de onderhandelingen over Paars-plus geen kansen waren. Ik merkte alleen dat de druk om een regering met Wilders te vormen erg groot was."

Maar wilde hij het zelf al die tijd liever, of kwam die druk vanuit de achterban?

"Ik zag een Rutte die gemotiveerd was om een paarse samenwerking vorm te geven, maar die de voorwaarden wel iets te scherp formuleerde. Het was zo'n beetje tekenen voor het VVD-programma."

"Aan de andere kant, we waren twaalf werkdagen bezig. We hadden de kans om de kloof tussen PvdA en VVD te overbruggen. Zij hadden in de campagne met de koppen tegen elkaar gestaan. De taak aan ons was om zaken zo te formuleren dat het niet negatief uitruilen werd."

Wanneer voelde u dat de voorwaarden te scherp waren neergelegd?

"Voor de onderhandelingen lagen alle piketpalen op tafel. Tjeenk Willink concludeerde als informateur echter dat alles bespreekbaar zou zijn. Dus geen piketpalen meer. Daarmee waren de slagingskansen voor de onderhandelingen sterk vergroot."

Wilde de PvdA wel?

"De PvdA wilde wel, maar is volgens mij nu nog steeds erg positie aan het zoeken."

De landelijke verkiezingen waren met een verdrievoudiging van het zetelaantal succesvol voor D66. Toch stonden jullie in de peiling hoger. Hangt daar nog een zweem van teleurstelling omheen?

"Ik had me in het begin voorgenomen dat een verdubbeling van de drie zetels die we hadden mogelijk moest zijn. Toen werd ik overmoedig en riep ik dat we dubbele cijfers moesten halen. Dat is gelukt. Ik zie de tien zetels als een gewogen gemiddelde."

"Daarnaast is het ook een overwinning, omdat de grootste partij nog nooit zo klein is geweest. Dus de afstand tussen tot de grootste partij maakt ons een mooie middenpartij."