AMSTERDAM - De kosten voor de Joint Strike Fighter (JSF) zullen 1,4 miljard euro hoger uitvallen dan eerder was geraamd. Dat is een stijging van 20 procent van de 6,2 miljard euro waar Nederland tot nu toe van uitging.

Dat blijkt uit een brief die minister Hans Hillen (Defensie) donderdag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De JSF zou de verouderde F-16's moeten vervangen.

Nederland heeft nog geen definitief besluit genomen over de aanschaf van het Amerikaanse gevechtstoestel, maar doet wel mee aan de ontwikkeling ervan. Het budget is gebaseerd op de aanschaf van 85 toestellen.

Vertragingen

De hogere kosten zijn volgens Hillen onder meer het gevolg van vertragingen in de ontwikkeling en de productie van de eerste JSF-toestellen in de Verenigde Staten.

Ook is er sprake van hogere loonkosten, gestegen prijzen voor grondstoffen, gereedschappen, test- en andere apparatuur die aan het vliegtuig is verbonden.

De informatie hierover kreeg Defensie eind september van de Amerikanen, maar nu is doorberekend wat het voor Nederland betekent.

Onderhoud

Daarnaast gaat Defensie ervan uit dat er ook bijna 10 miljard euro nodig is om de toestellen de komende dertig jaar te gebruiken en onderhouden. Deze exploitatiekosten zijn nog niet geactualiseerd op basis van nieuwe cijfers uit de VS.

Hillen meldt in de brief dat de raming ''aanzienlijk hoger'' uitvalt dan het huidige JSF-budget, terwijl het hele defensiebudget de komende jaren omlaag gaat. In het voorjaar komt de minister met een beleidsbrief. Hij kondigt aan dat hij daarin ook met een herijking van het project Vervanging F-16 zal komen. Meer zegt hij daar nu niet over.

Stoppen

SP-Kamerlid Jasper van Dijk zegt in een reactie dat de kostenstijging een reden is om definitief af te zien van het project.

Van Dijk doet dat voorstel volgende week dinsdag bij de behandeling van de Defensiebegroting in de Tweede Kamer. ''Dit is de zoveelste kostenstijging van de JSF. Laten we stoppen met dit straaljager-fiasco, nu het nog kan.'''

Speeltje

Van Dijk vervolgt: ''Minister Hillen gaat al 1 miljard bezuinigen op defensie, 10.000 mensen worden ontslagen. Het is niet te verkopen dat de regering nog vasthoudt aan een straaljager die keer op keer duurder wordt en ook niet nodig is.''

Net als de SP, vindt ook GroenLinks dat Nederland nu echt de stekker uit het project moet trekken. ''De kosten van dit peperdure speeltje zijn inmiddels bijna verdubbeld ten opzichte van het bedrag waarmee het ooit begon'', aldus Kamerlid Rik Grashoff van GroenLinks.

Geen testtoestellen

De PvdA is ook al jaren kritisch over de deelname aan de ontwikkeling en ziet liever dat Nederland een nieuw gevechtsvliegtuig van de plank koopt: ''see, buy, fly'', aldus PvdA-Tweede Kamerlid Angelien Eijsink.

De PvdA wil dat Nederland geen testtoestellen koopt, wat het kabinet van plan is. Want dat is de eerste fase van de aankoop, aldus Eijsink.

Plafond

Ook de VVD heeft donderdag kritisch gereageerd op de kostenstijging. De partij wil dat Nederland niet meer geld uittrekt voor een nieuw gevechtsvliegtuig dan de eerder afgesproken 6,2 miljard euro.

''Dat was en is het plafond'', zei VVD-Tweede Kamerlid Han ten Broeke. Hij noemt die verhoging van 20 procent ''fors'' maar stelt dat het geen effect heeft op het Defensiebudget in de huidige kabinetsperiode. ''Het is nu niet van belang, want het is aan het volgende kabinet om een besluit over de aankoop te nemen van de JSF, dan wel een ander toestel.''

Het gaat er nu om dat Nederland het tweede testtoestel koopt, aldus de VVD'er. Dat heeft volgens hem niets te maken met het totale JSF-budget.

Flink geschrokken

Regeringspartij CDA laat in een reactie weten flink geschrokken te zijn van de kostenstijging van de JSF. ''Dit valt tegen'', zegt CDA-Kamerlid Raymond Knops.

Hij vindt dat in tijden waar bij Defensie fors moet worden bezuinigd, alles ter discussie staat, dus ook de JSF. Volgend voorjaar moet bekeken worden of de kostenstijging gevolgen heeft voor de aantallen te kopen JSF-toestellen en voor het moment van eventuele aanschaf.

Als de kostenraming later niet toch weer gunstiger uitvalt, betekent het voor het CDA dat Nederland minder dan de begrote 85 gevechtstoestellen kan kopen. ''Die conclusie is bijna onvermijdelijk'', aldus Knops.