'Het ging te veel om gedoetjes'

Na een stormachtige binnenkomst van Job Cohen als PvdA-leider zwelde onlangs dan toch de kritiek aan. Hij zou geen visie hebben en niet gezegend zijn met een brede kennis van de economie.

Maar ook na het haperen tijdens het wat-kost-een-casino-wit-examen bij Nova is er vertrouwen bij de nieuwe PvdA-lijsttrekker.

U kreeg er flink van langs tijdens het VVD-congres. U zou zelfs het Sahara-zand potverteren.

"Ik vond die grap wel leuk. Jij niet?"

Heeft Mark Rutte gelijk?

"Nee, als je kijkt welke ministers van Financiën we hebben gehad dan moet je constateren dat Wim Kok en Wouter Bos hele degelijke financiers waren."

Zou u zo'n grap ook maken?

"Nou, het is niet mijn stijl. Ik heb natuurlijk op het congres wel verteld wat ik vond van het neoliberalisme."

"Maar ondanks de tegenstellingen ben ik wel erg voor samenwerking. Dat is voor Nederland beter dan wat er op dit moment gebeurt, namelijk het benaderen van verschillen in de maatschappij, zonder ze op te lossen. "

U sluit niet uit dat u toch met de VVD gaat praten over een coalitie.

"Het enige dat ik uitsluit is een coalitie met de PVV."

Dat wilt u sowieso niet?

"Nee, die hebben zo'n ander wereldbeeld dan wij, en zo'n andere inrichting van de maatschappij voor ogen, waarbij mensen worden uitgesloten, dat ik me niet kan voorstellen dat wij tot samenwerking kunnen komen."

Was u verbaasd over de kritiek die op u afkwam?

"Welnee. Je moet niet doen alsof ik nooit kritiek heb gehad. Ik ben negen jaar burgemeester van Amsterdam geweest en in die tijd kreeg ik ook genoeg kritiek."

U kon er goed mee omgaan.

"Nu niet dan?"

U zat vrij verkrampt bij NOVA. Bent u daarvan geschrokken?

"Nee, en ik ben er op voorbereid dat er nog van alles en nog wat op me afkomt. Het is prima. Ik weet wat ik wil en wat ik vind dat er in Nederland moet veranderen. Daar hou ik me mee bezig."

Wat moet er in Nederland veranderen?

"Ik vind dat iedereen de kans moet krijgen om zich te ontplooien. Dus dan ook echt iedereen. Dat betekent niet dat je de verschillen tussen mensen, want die zijn er, onder tafel moet schuiven. Je moet de problemen die er zijn benoemen en er vervolgens wat mee doen."

"Tweedelingen moeten worden overbrugd. Tussen bevolkingsgroepen, tussen jong en oud. De maatschappij verandert, en over de manier waarop moet de discussie gaan."

Is dat de afgelopen jaren niet gebeurd?

"Het maatschappelijk debat is daar te weinig over gegaan. Het ging te veel over gedoetjes en persoonlijke verdachtmakingen. Kijk naar dat crisisdebat over Uruzgan. Dat was niet om aan te zien."

"Zeker nu we te maken hebben met een economische crisis en de vergrijzing is het belangrijk dat iedereen erbij gehaald wordt."

"Niet alleen om de economie weer op orde te brengen, maar ook om van ons land een duurzame samenleving te maken."

Heeft u het daar in de gesprekken die u sinds 2007 met Bos voerde over gehad?

"Ik heb het met hem over van alles gehad, maar dit is wat ik nou eenmaal vind.. En met duurzaamheid was ik als burgemeester ook al bezig."

Maar u vindt dit duidelijk een belangrijk punt, dus ik kan me ook voorstellen dat u Bos heeft aangespoord daar meer aan te doen.

"Er is ook het nodige gebeurd, het moet alleen consistenter. Het ene moment zeggen we dat we windenergie gaan subsidiëren en het andere moment is het geld weer op. Dan is er geen bedrijf dat daarin gaat investeren."

"Terwijl juist op dit punt koopman en dominee samen kunnen komen. Neem de afvalenergiecentrale die in Amsterdam is ontwikkeld. Die is top of the bill. Dat is mooi, maar nog mooier is het als er duizend van die centrales in China staan."

Gaat het teveel om kortetermijn-scoren in de Haagse politiek?

"Ja, en daarom vind ik het ook belangrijk dat er breed gedragen akkoorden komen waarmee je een langetermijnbeleid kan uitstippelen."

"Voor de werkgelegenheid en de economie denk ik dan met name aan een sociaal akkoord tussen werkgevers en werknemers. Die moeten tot elkaar komen om te zorgen dat er door werkgevers banen worden gecreëerd in ruil voor verantwoorde loonontwikkeling."

Een nieuw akkoord van Wassenaar?

"Inderdaad, dat zorgde begin jaren negentig voor economische groei, waardoor uiteindelijk ook de lonen omhoog konden."

Toch is er kritiek van met name de VVD dat u te weinig doet om snel de staatsfinanciën op orde te krijgen.

"De VVD ontziet diegenen die enorm profiteren van een hoge hypotheekrenteaftrek, wij ontzien diegenen met een smalle beurs die hun baan dreigen te verliezen en, als het aan de VVD ligt, vervolgens hun eigen huis moeten opeten."

"Wij lopen niet weg voor de financiele problematiek; wij zorgen binnen acht jaar voor datgene wat goed is voor Nederland: een houdbare economie."

Maar u zou sneller de AOW kunnen verhogen dan nu het plan is, namelijk naar 66 in 2020 en naar 67 in 2025.

"Dat zou schelen, maar dat is niet eerlijk voor al die mensen die ervan uit gingen dat ze op hun 65e konden afblazen. Bovendien zie je dat ouderen op dit moment niet makkelijk aan een baan komen."

U wijst naar uzelf.

"Ja, ik ben 62. Ik doe alvast mee aan het langer doorwerken."

Toch ontkomen we er niet aan fors te bezuinigen. Waar gaat u dat geld halen?

"Wij willen stapsgewijs de hypotheekrenteaftrek gaan beperken. Daarnaast gaat de AOW-leeftijd omhoog en schaffen we de basisbeurs af voor studenten die later dankzij hun studie goed gaan verdienen. Voor dat laatste komt een sociaal leenstelsel in de plaats."

De PvdA zei fors te willen inzetten op onderwijs. Waarom dan toch bezuinigen op de studiefinanciering?

"Mensen die een studie volgen krijgen als gevolg daarvan een betere baan. Die studie is betaald door de belastingbetaler. Dan is het niet onredelijk dat je een deel van het profijt teruggeeft aan de samenleving. Daar kunnen weinig mensen tegen zijn."

"Als burgemeester had ik een mooi inkomen. Waarom moeten mijn kinderen dan ook nog 200 euro per maand basisbeurs krijgen. Dat geld investeer ik liever in de kwaliteit van het onderwijs."

Maar de kritiek zit hem erin dat de kwaliteit van het onderwijs ten koste gaat van de toegankelijkheid.

"Ik geloof dat niet. Mensen gaan pas terugbetalen als ze afgestudeerd zijn en veel verdienen."

Maar gezinnen die het niet breed hebben kampen met leenangst.

"Dan is de taak aan ons om uit te leggen dat het risico er niet is. Dat zou er wel zijn als je sowieso moet terugbetalen. Dat is in dit plan niet zo."

Hoe wilt u het extra geld in het onderwijs investeren?

"Wij willen de leraar centraal stellen. De kwaliteit van de leraar is rechtstreeks verbonden met de kwaliteit van het onderwijs."

Is die achteruit gegaan?

"De kwaliteit van leraren is de laatste decennia inderdaad minder geworden."

"Daarnaast moet ook de menselijke maat terug. Je moet het zo organiseren dat de docenten weten wie hun leerlingen zijn en wat hun achtergronden zijn."

"Desnoods moet die leraar naar die ouders toegaan en vragen waarom een kind niet naar school is geweest."

Er was toch juist geconcludeerd dat de politiek zich niet teveel met het 'hoe' moet bemoeien?

"Ik vind dit niet 'hoe'. De politiek moet eisen stellen aan leraren en lerarenopleidingen. De overheid moet die kwaliteit faciliteren. Dat doen we met bakken geld. Hoe de instellingen het onderwijs verder inrichten moeten ze zelf weten."

Reageren? Mail de auteurs

Tip de redactie