Profiel

Cruijff: De grootste Europese voetballer van de twintigste eeuw

Met Johan Cruijff is de grootste voetballer die Nederland ooit heeft gekend overleden. In 1999 werd de Amsterdammer uitgeroepen tot beste Europese speler van de twintigste eeuw.

Cruijff zorgde voor talloze legendarische momenten, van de beroemde 'strafschop in tweeën' met Jesper Olsen tot zijn 'karatetrapgoal' tegen Atletico Madrid in dienst van FC Barcelona.

Na zijn loopbaan als speler vierde Cruijff grote successen als trainer. Daarna verfraaide hij als analist het voetbalvocabulaire.

Cruijff vierde zijn debuut in het seizoen 1964/1965. Trainer Vic Buckingham durfde de 17-jarige Amsterdammer voor de leeuwen te gooien tegen GVAV.

Onder Buckinghams opvolger Rinus Michels brak Cruijff definitief door. Aan de hand van de dribbelaar won Ajax de ene na de andere trofee. Cruijff zorgde er en passant mede voor dat definitief een einde kwam aan het tijdperk van amateurisme. Zo liet hij de contractonderhandelingen over aan zijn schoonvader Cor Coster.

Video: De mooiste momenten van Johan Cruijff

Totaalvoetbal

Cruijff werd op het WK 1974 de personificatie van het totaalvoetbal. Met magistraal spel drong Oranje op het eindtoernooi in West-Duitsland door tot de finale, waarin het gastland nipt te sterk bleek.

Op dat moment was de Amsterdammer al in dienst van FC Barcelona, de club die hij in zijn debuutseizoen 1973/1974 meteen loodste naar de Spaanse landstitel. Iconisch is de 5-0 zege op Real Madrid, nota bene in Bernabéu.

In 1978 zwaaide Cruijff af, zoals hij al jaren daarvoor al had aangekondigd. Na een mislukt zakelijk avontuur maakte hij een jaar later zijn rentree.

Rentree

Cruijff werd een van de boegbeelden in de Amerikaanse competitie, eerst bij de Los Angeles Aztecs en later bij de Washington Wizards. Na een kort avontuur bij het Spaanse Levante keerde Cruijff in 1981 terug bij Ajax. In zijn comebackwedstrijd scoorde hij tegen Haarlem met een fenomenale lob.

In 1983 verraste Cruijff vriend en vijand door over te stappen naar Feyenoord, na een conflict met het Ajax-bestuur. Mede dankzij de Amsterdammer veroverden de Rotterdammers de landstitel en KNVB-beker in 1984.

Cruijff begon ruim een jaar later bij Ajax aan zijn trainersloopbaan. Het absolute hoogtepunt was de eindzege in het Europa Cup 2-toernooi in 1987. Begin 1988 stapte hij op bij de Amsterdammers, waarna hij later dat jaar aan de slag ging bij FC Barcelona.

In Catalonië begon de Amsterdammer met het bouwen aan het vermaarde 'dreamteam'. Met onder anderen Ronald Koeman en Josep Guardiola in de gelederen won FC Barcelona vier landstitels en de Europa Cup 1 in 1992.

Na zijn vertrek bij FC Barcelona keerde Cruijff niet meer terug als trainer. De Amsterdammer bleef wel in beeld door zijn rol als analist en zijn advieswerk voor Ajax. "In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk", merkte Cruijff ooit op. Dat geldt zeker voor zijn taalgebruik, dat nu voortleeft.

Johan Cruijff (1947-2016)

Johan Cruijff is donderdag op 68-jarige leeftijd overleden. © AFP
Cruijff overleed in Barcelona, in het bijzijn van zijn familie. © ANP
De drievoudig wereldvoetballer van het jaar maakte vorig jaar bekend dat hij lijdt aan longkanker. © Hollandse Hoogte
In februari verscheen de Amsterdammer voor het laatst in de openbaarheid, toen hij aanwezig was bij de testsessie van de Formule 1 in Barcelona. © Getty
Met het Nederlands elftal eindigde Cruijff als tweede op het WK 1974 en als derde op het EK 1976. © Hollandse Hoogte
Cruijff speelde ook nog voor Los Angeles Aztecs, Washington Diplomats, Levante en Feyenoord. © Hollandse Hoogte
In dienst van Feyenoord zette Cruijff in 1984 een punt achter zijn loopbaan, na het winnen van de landstitel en KNVB-beker. © ANP
Cruijff kwam 48 keer uit voor het Nederlands elftal. Hij maakte 33 doelpunten voor Oranje. © AFP
Cruijff en Rinus Michels tijdens een training van FC Barcelona in Hoenderloo in 1975. © ANP
Cruijff veroverde als speler liefst 23 hoofdprijzen, waaronder deze Europacup I in 1972. Ajax won de finale tegen Internazionale. © AFP
Afgelopen maand toonde Cruijff zich na enkele behandelingen ook nog optimistisch. "Op dit moment heb ik het gevoel dat ik 2-0 voor sta in de eerste helft van een wedstrijd die nog niet afgelopen is. © ANP
Met Ajax won Cruijff drie keer de Europa Cup 1, in 1971, 1972 en 1973. © AFP
Ook als trainer werkte Cruijff voor Ajax en FC Barcelona. © AFP
Cruijff met zijn vrouw Danny bij een Champions League wedstrijd in Tel aviv. © AFP
Na zijn vertrek bij FC Barcelona in 1996 keerde Cruijff niet terug als trainer, al zat hij nog wel enkele keren op de bank als bondscoach van Catalonië. © AFP
Cruijff was tot voor kort nog actief als adviseur bij Ajax. Nadat zijn vertrouweling Wim Jonk het veld moest ruimen als hoofd jeugdopleiding, besloot de legendarische 'nummer 14' ook te stoppen bij de Amsterdamse club. © ANP
Met Ajax won Cruijff drie keer de Europa Cup 1, in 1971, 1972 en 1973. © ANP
Cruijff en Kees Jansma bij de opening van de Johan Cruijff Foundation in Johannesburg op 10 juni 2010.
Cruijff in actie tijdens een oefenwedstrijd in 2006 ter ere van voormalig Arsenal-ster Dennis Bergkamp in de thuishaven van Arsenal, het Emirates Stadium in Londen.
Twee van de beste voetballers aller tijden, Cruijf en Pelé, tijdens de loting voor het WK 2006 in Duitsland. © AFP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Onnavolgbaar

Cruijff was namelijk niet alleen als voetballer en trainer onnavolgbaar. Als je de beroemde nummer veertien hoorde praten, moest je soms even nadenken wat hij nou eigenlijk precies bedoelde. En dan was hij al weer verder, net als op het voetbalveld.

Zijn Amsterdamse dialect en voetbaljargon vormden de basis voor zijn taalgebruik, vol met paradoxen, tautologieën en pleonasmen.

"Ik", "we" en "wij" werden bij Cruijff steevast "je". Voetballiefhebbers wisten vaak wat Johan bedoelde als hij zei: "Italianen kunnen niet van je winnen, maar je kan wel van ze verliezen". Of: "Als je op balbezit speelt, dan hoef je niet te verdedigen, want je hebt de bal."

"Logisch", was een stopwoordje van Cruijff. Bijna alles vond hij logisch. Hij had dan ook veel opmerkingen waar geen speld tussen te krijgen was. "Als wij de bal hebben, dan kunnen zij niet scoren", was er zo eentje. "Als je steeds te laat bent, dan moet je eerder vertrekken", herhaalde hij met enige regelmaat.

Fileprobleem

Cruijff had zelfs een oplossing voor het fileprobleem. "Als iedereen gewoon 140 kilometer per uur blijft rijden, dan is iedereen sneller van de snelweg af."

"Je gaat het pas zien als je het doorhebt", vond Johan. "En vaak moet er iets gebeuren voordat er iets gebeurt. Want je bent toch geen blinde als je ziet dat het niet goed gaat."

Cruijff praatte vaak zo stellig, dat hij met dooddoeners wegkwam. Hij liet zijn toehoorders begrijpelijk knikken als hij zei: "Als het niet goed gaat, dan gaat het niet goed." Als de geboren Amsterdammer het over 'geitenkaas' in plaats van 'gatenkaas' had, kon hij je het gevoel geven dat hij het woord 'geitenkaas' nooit in de mond had genomen.

Johan Cruijff:

Geboren: 25 april 1947 in Amsterdam.

Burgerlijke staat: Getrouwd, drie kinderen.

Bijnamen: Nummer 14, Het Orakel van Betondorp, El Salvador (De Verlosser), El Flaco (De Magere).

Clubs als speler: Ajax (1964-1973), FC Barcelona (Spa, 1973-1978), Los Angeles Aztecs (VSt, 1979-1980), Washington Diplomats (VSt, 1980), Levante (Spa, 1981), Washington Diplomats (VSt, 1981), Ajax (1981-1983) en Feyenoord (1983-1984).

Interlands: 48, 33 doelpunten.

Erelijst als speler, met Ajax: landskampioen (1966, 1967, 1968, 1970, 1972, 1973, 1982, 1983), KNVB-beker (1967, 1970, 1971, 1972, 1983), Europa Cup I (1971, 1972, 1973), Wereldbeker (1972), Europese Supercup (1972); met FC Barcelona: Spaans kampioen (1974), Spaanse beker (1978); met Feyenoord: landskampioen (1984), KNVB-beker (1984).

Clubs als trainer: Ajax (1985-1988, eerst als technisch directeur, daarna trainer), FC Barcelona (1988-1996), bondscoach Catalonië (2009-2013).

Erelijst als trainer, met Ajax: KNVB-beker (1986, 1987), Europa Cup II (1987); met FC Barcelona: Spaans kampioen (1991, 1992, 1993, 1994), Spaanse beker (1990), Spaanse Supercup (1991, 1992, 1994), Europa Cup I (1992), Europa Cup II (1989), Europese Supercup (1992); met Oranje: tweede op WK 1974.

Persoonlijke prijzen: Nederlands voetballer van het jaar (1968, 1972, 1984), Topscorer van Nederland (1966-1967 met 33 doelpunten, 1971-1972 met 25 doelpunten), Sportman van het jaar (1973, 1974), Europees voetballer van het jaar (1971, 1973, 1974), Beste Speler van WK (1974).

Belangrijkste onderscheidingen: Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (1974), bevorderd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau (2002), bondsridder KNVB (1978), erelid Ajax (1999), Fanny Blankers-Koen Carrièreprijs (2005), Laureus Lifetime Achievement Award (2006), FIFA Order of Merit (2010), UEFA

Lees alles over het overlijden van Cruijff in ons dossier

Lees meer over:

Veertien legendarische uitspraken

Veertien legendarische uitspraken
Johan Cruijff deed tal van legendarische uitspraken. Zijn taalgebruik kreeg zelfs een eigen naam: 'Cruijffiaans'.
Tip de redactie