Wie is Fethullah Gülen en waarom zit Erdogan achter zijn beweging aan?

Nadat militaire staatsgreep in Turkije op 15 juli was mislukt, zette president Erdogan in op de vervolging van personen die de coup steunden. Volgens Erdogan zitten de islamitische geestelijke Fethullah Gülen en zijn volgers achter de couppoging. Wie is Gülen?

Fethullah Gülen (75) leeft sinds 1999 in zelfverkozen ballingschap in de Verenigde Staten. Met zijn Hizmet-beweging predikt hij vanuit de VS een gematigde islam, dialoog, tolerantie en toont hij zich voorstander van de democratie en wetenschap.

Lid worden van de beweging is niet mogelijk. Het aantal volgers is daarom moeilijk exact vast te stellen. Er wordt geschat dat Gülen wereldwijd miljoenen aanhangers heeft. 

Sympathisanten dragen een percentage van hun inkomen af aan een organisatie die is gelieerd aan Hizmet. Het vermogen van de beweging wordt geschat op 25 miljard dollar. De Hizmet-beweging wordt mede daarom gezien als het grootste islamitische netwerk van de wereld.

Machtsovername

De ideologie van een tolerante islam wordt verspreid via denktanks, het bedrijfsleven, media en honderden scholen. Critici stellen dat de Gülen-beweging af wil van het secularisme. Ook zouden ze van Turkije een islamitische staat wil maken. 

In 1999 dook een video op van Gülen waarin hij zijn volgers instrueert om belangrijke posities in het landelijk staatsapparaat te verwerven om, als de tijd rijp is, de macht over te nemen. 

Hoewel er volgens Gülen geknoeid zou zijn met de opnames, koos hij eieren voor zijn geld en verliet hij Turkije, omdat hij vreesde dat het seculiere leger hem zou arresteren. 

Video: Wie is Fethullah Gülen?

Bondgenoot van Erdogan

Zijn invloed in Turkije bleef bestaan. Zijn volgers bleven in Turkije. Met de steun van de Gülenisten kwam Recep Tayyip Erdogan in 2002 aan de macht als premier. Hij gebruikte de Hizmet-beweging om het seculiere overheidsbestuur te vervangen door de islamitische Gülenisten.

In de door Wikileaks gelekte documenten merkte de Amerikaanse ambassadeur in Turkije in 2009 op dat de Gülen-beweging sterk vertegenwoordigd was in de Turkse politie. Ook in de rechterlijke macht zouden de aanhangers van Gülen goed vertegenwoordigd zijn.

In de jaren die volgden trok Erdogan steeds meer macht naar zich toe. Dit tot grote ontevredenheid van de Gülenisten, die hameren op het belang van een sterk parlement. Wat volgden, waren aanvaringen tussen beide kampen, die in 2013 een hoogtepunt bereikten.

Corruptieschandaal

Politie en justitie legden toen een omvangrijk corruptieschandaal bloot en vertrouwelingen in de kring rond Erdogan werden aangeklaagd voor omkoping en corruptie; drie ministers stapten op.

Erdogan noemde het corruptieonderzoek een "smerig complot", bedoeld om de eenheid van Turkije te ondermijnen. Al snel werd naar de Gülenisten gekeken, die volgens de regering achter het onderzoek zouden zitten.

Erdogan begon toen al met het zuiveren van de politie en justitie. Duizenden politiefunctionarissen werden ontslagen of overgeplaatst. De autonomie van de Turkse justitie werd ingeperkt door aanklagers te verbieden om zonder toestemming een strafrechtelijk onderzoek te starten.

Zuiveren

Na de mislukte coup van 15 juli ziet Erdogan zijn kans schoon om het Turkse staatsapparaat volledig te zuiveren van Gülenisten. "Een geschenk van god", noemde hij de couppoging. Zelf ontkent Gülen ook maar iets met de staatsgreep te maken te hebben. En hard bewijs dat de islamitische geestelijke achter de staatsgreep zit laat vooralsnog op zich wachten.

Desalniettemin vraagt Erdogan de VS om Gülen uit te leveren. De Turkse premier Binali Yilderim zei eerder dat Turkije er alles aan zou doen om Gülen en zijn beweging volledig uit Turkije te laten verdwijnen.

Turkse aanklagers eisen dat de islamitische geestelijke Fethullah Gülen twee keer levenslang en een extra 1.900 jaar celstraf krijgt.

Lees meer over:
Tip de redactie