Verdeeld Libië stort zich op democratie

TRIPOLI - Libië kiest zaterdag een raad van 200 leden die het verdeelde land weer op de rails moet zetten na de dictatuur van meer dan 40 jaar van Muammar Kaddafi (1942-2011).

Libië maakt zich op voor verkiezingen Fotoserie Video

Kaddafi speelde stammen tegen elkaar uit en ontmantelde staatsinstellingen ten gunste van zijn eigen clan.

De Grondwetgevende Vergadering moet straks binnen ongeveer een jaar tijd zorgen voor een wettelijk kader en een regeringsploeg voor de wederopbouw. Maar het land is verscheurd door oude en nieuwe twisten.

Honderden partijen zijn vrijwel uit het niets opgedoken. Duizenden mensen hebben zich op persoonlijke titel kandidaat gesteld en zeker vier vijfde van de ruim 3 miljoen stemgerechtigden heeft zich enthousiast als kiezer aangemeld.

Volgens Libiëkenner en schrijver van het boek Khaddafi's woestijn Gerbert van der Aa "wagen veel ondernemende types hun kansen in de nieuwe democratie. Hoe dat zaterdag uitpakt, is moeilijk in te schatten.

Bovendien voorkomt de samenstelling van de raad, 120 onafhankelijke leden en 80 leden van partijen, dat één stroming, bijvoorbeeld de Moslim Broederschap, domineert."

Milities

Behalve kiezers en kandidaten zijn er op veel plaatsen gewapende milities en bendes die in een stad, streek of stam de lakens uitdelen. Zij hebben ook kandidaten naar voren geschoven, maar gevreesd wordt dat die niet uit zijn op een democratische rechtstaat, maar op de handhaving van de status-quo, waarin de Staat ontbreekt en iedereen met wapens snel gezag heeft.

"De huidige voorlopige regering, de Nationale Overgangsraad (NTC), heeft maar weinig te vertellen," zegt Van der AA. Volgens waarnemers heeft de NTC nog maar een fractie van de milities kunnen overhalen zich op te heffen.

Het is voor buitenstaanders vaak moeilijk om bijvoorbeeld plaatsen als Zintan en Misurata in te gaan zonder toestemming vooraf van de plaatselijke 'autoriteiten'. Actievoerders in de noordoostelijke streek Cyrenaica hebben onlangs 'een grenspost' opgericht op de weg van Tripoli naar Benghazi.

In het zuiden en noordwesten van het land zijn er sinds de val van Kaddafi vaak gevechten tussen stammen. Libië was nooit een hechte eenheid, maar zelden was de verdeeldheid, en het wapenbezit, zo wijd verspreid.

Stromingen

Enkele stromingen lijken in de verkiezingen als invloedrijkste boven te komen drijven. Het gaat vooral, net als elders in Noord-Afrika, om de islamisten, die in Libië zijn verdeeld tussen de moslimbroeders onder leiding van Mohammed Suwan en de Partij van de Natie van Abdelhakim Belhaj.

Zij wedijveren behalve met elkaar ook met de voornaamste seculiere groep, de Alliantie van Nationale Krachten van Ali Tarhouni en van Mahmoud Jibril, een voormalig minister van Kaddafi die aan de wieg stond van de NTC.

Voorts is er het Nationaal Front met vooral wortels in Cyrenaica. Van der Aa verwacht dat in de grondwet regio's zelfbestuur krijgen om de etterende verdeeldheid te bezweren.

Orde op zaken

Het is niet voor het eerst dat een grondwetgevende raad orde er op zaken moet stellen. Na de Tweede Wereldoorlog wisten de geallieerden niet wat ze aan moesten met de verscheurde voormalige Italiaanse kolonie.

Het waren de Italianen die de drie verschillende landstreken, Tripolitania (noordwesten), Cyrenaica (noordoosten) en het zuidelijke Fezzan, samen de naam Libië gaven. Uiteindelijk stuurde de VN de Nederlandse diplomaat Adriaan Pelt om orde te scheppen.

Hij deed dat met een grondwetgevende vergadering waarin elke landstreek gelijk was vertegenwoordigd. En Libië bleef één land en werd in 1951 onafhankelijk als een constitutionele monarchie onder koning Idriss. In Tripoli werd een prachtige boulevard naar Adriaan Belt genoemd. Het Arabisch kent geen 'p'.