'De illusie van maakbaar succes is gevaarlijk'

Een sterk businessmodel, gepassioneerde werknemers en projecten leiden volgens het SMART-principe. Met zo'n vast recept wordt elk bedrijf een succes. Of toch niet? "Voor zulke succesformules bestaat nul wetenschappelijk bewijs."

Adviezen van 'succesgoeroes' als Simon Sinek, Ben Tiggelaar en André de Waal kunnen in én buiten het bedrijfsleven rekenen op veel applaus. Maar in zijn boek De Succesillusie bestrijdt auteur Richard Engelfriet - zelf dagvoorzitter en spreker in de managementwereld - de veelgeprezen aanname dat succes maakbaar is.

"De belofte dat er één recept bestaat, is enorm verleidelijk", zegt Engelfriet. "In de afgelopen vijftien jaar heb ik me ook vaak laten meeslepen en inspireren door zulke theorieën. Tot ik eens ging kijken waar die goeroes hun claims op baseren. Het resultaat vond ik schokkend."

Wie denkt dat succes wordt bepaald door een formule, trapt in een illusie, zegt Engelfriet nu. "Als al die formules zouden werken, waarom mislukken er dan nog zoveel producten, gaan bedrijven failliet en staan zoveel mensen werkloos langs de kant?"

Placebo

Engelfriet stelt dat het "bijna onmogelijk" is om de echte oorzaken van succes te vinden. Om die stelling kracht bij te zetten, dook hij de wetenschap in. "Er is gigantisch veel onderzoek gedaan naar succes, maar vrijwel alle studies rammelen."

Logisch ook, zegt hij. "Kijk naar hoe we medicijnen testen op hun werking: je hebt proefpersonen nodig, waaronder een controlegroep die placebo's neemt. Maar je kunt moeilijk duizend bedrijven selecteren, de helft daarvan vijf jaar lang volgens een succesformule laten werken en de andere helft niet, terwijl álle andere omstandigheden gelijk zijn. Zoiets bestaat niet."

In plaats daarvan nemen onderzoekers daarom enquêtes af onder bijvoorbeeld managers bij succesvolle bedrijven. "Aan hen stellen ze bijvoorbeeld de vraag: leidt een goede elevator pitch tot succes? Ja, zeggen die managers dan. Conclusie van het onderzoek: elevator pitches dragen bij aan succes. Maar in feite weet je nog niets, behalve dat die managers dat vinden."

Eigen schuld

De grote keerzijde van denken dat succes maakbaar is, zegt Engelfriet, is dat géén succes hebben bijna automatisch aan jezelf te wijten valt. "Van de zwerver onder de brug denken we: tja, had hij maar gepassioneerder moeten zijn in zijn werk. Zo gaan we steeds meer richting een 'eigen schuld, dikke bult'-samenleving."

Een kwalijke zaak, vindt hij. "Natuurlijk kun je van sommige mislukkingen zeggen dat sprake is van verwijtbaar handelen, maar vaak is het gewoon botte pech: je probeerde iets, en het werkt niet. Jammer."

Hoe kunnen ondernemers voorkomen dat ze in de 'succesillusie' trappen? Engelfriet: "Kijk kritisch naar het verhaal van goeroes. Natuurlijk is het prima om zo'n spreker of trainer uit te nodigen als die aansluit bij jouw principes. Maar luister er niet naar met de aanname dat zijn recept je succes gaat brengen. Want dan houd je jezelf voor de gek."

Ondernemen in de zomer

Ondernemen in de zomer
Het weer is essentieel voor de bedrijfsvoering bij bootverhuurder Pieter Jongschaap in Kalenberg, vlak bij Giethoorn.

De werkdag van

De werkdag van
Karin Sluis van Witteveen+Bos: 'Ik ben wel echt meewerkend voorvrouw'

In de praktijk

In de praktijk
Volgens ondernemer Jan van Zon willen mensen steeds grotere en gekkere caravans en campers.
Tip de redactie