Kartelafspraken: wat je als ondernemer eigenlijk wel mag

Kartelafspraken kunnen tot flinke boetes leiden, zo weet iedere ondernemer.

Een kartel is een verboden afspraak tussen ondernemingen om de concurrentie te slim af te zijn, bijvoorbeeld door samen hogere prijzen af te spreken of door de markt te verdelen. Ook afspreken hoeveel er geproduceerd gaat worden en opdrachten onderling verdelen, vallen onder kartelafspraken.

Volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) kunnen kartels de prijzen van producten of diensten al gauw 15 procent hoger laten uitvallen.

Maar in sommige gevallen mogen bedrijven wel afspraken maken. Welke uitzonderingen gelden op het kartelverbod?

Kleine ondernemingen mogen soms afspraken maken

Kleine ondernemingen kunnen hun onderhandelingspositie ten opzichte van grote bedrijven verbeteren door de handen ineen te slaan. Samenwerkende bedrijven die samen maar een klein deel van de markt in handen hebben, vallen onder de zogenoemde bagatelvrijstelling.

Ondernemers mogen afspraken maken als zij dit met niet meer dan acht bedrijven doen en samen een jaaromzet van maximaal 5,5 miljoen euro in de boeken zetten in het geval van goederen. In alle andere gevallen mag de gezamenlijke netto jaaromzet maximaal 1,1 miljoen euro bedragen. Het gezamenlijk marktaandeel mag niet groter zijn dan 10 procent.

De kartelafspraken mogen geen negatieve invloed uitoefenen op de handel tussen lidstaten van de Europese Unie (EU). Dan gelden de Europese regels en zijn dergelijke afspraken verboden. Deze gelden echter niet bij een gezamenlijk marktaandeel van 5 procent of minder en een gezamenlijke omzet van maximaal 40 miljoen euro. 

Uit onderzoek van Panteia uit 2014 bleek overigens dat de bagatelvrijstelling nauwelijks tot meer samenwerking leidt. Veel ondernemers zijn onbekend met de mogelijkheid of hebben de indruk dat samenwerking niets oplevert.

Soms is een algemene vrijstelling van toepassing

Als een afspraak tussen bedrijven een bijdrage levert aan economische of technische vooruitgang, kan deze zijn toegestaan. Dan moet wel een redelijk deel van het voordeel voor de afnemer zijn en mag de afspraak niet verder gaan dan nodig is. Bovendien moet voldoende concurrentie mogelijk blijven.

Sommige categorieën zijn uitgezonderd van het kartelverbod

Voor bepaalde categorieën ondernemers geldt dat zij zijn uitgezonderd van het kartelverbod. De zogeheten branchebeschermingsovereenkomst is bijvoorbeeld een afspraak tussen de eigenaar of beheerder van een winkelcentrum en winkeliers die zich daar gevestigd hebben.

De overeenkomst beschermt winkeliers tegen de komst van te veel andere ondernemers in hetzelfde winkelcentrum die gelijksoortige goederen of diensten aanbieden.

Winkeliers mogen bepaalde afspraken maken

Volgens de Samenwerkingsovereenkomst in de detailhandel mogen winkeliers onderling afspraken maken over zaken als marketing, gezamenlijke inkoop en gezamenlijke reclameacties.

Ook het Europees recht kent vrijstellingen

Ook in het Europees recht worden uitzonderingen gemaakt op het kartelverbod. Zo bestaan er bijvoorbeeld vrijstellingen voor onderzoek en ontwikkeling en voor technologieovereenkomsten.

Ondernemers moeten zelf altijd goed checken of voor hen sprake is van een uitzondering op het kartelverbod.

Bronnen: Rijksoverheid.nl,  ACM en Overheid.nl

Lees meer over:

Tips

Tips
Tips om financieel gezond gedrag bij werknemers te bevorderen.

De werkdag van

De werkdag van
Marianne van Sasse van Ysselt van Secrid: 'We zijn een beetje de vader en de moeder van het bedrijf'

In de praktijk

In de praktijk
Fabian Paagman van boekwinkel Paagman in Den Haag won de titel retailondernemer van het jaar.
Tip de redactie