'Bankensector kan voorbeeld nemen aan bierindustrie'

De bankensector kan heel wat leren van de bierindustrie als het op vernieuwing aankomt, door gebruik te maken van nalatenschap en consumentenverzet.

Dat is een van de conclusies die bedrijfskundige Jochem Kroezen trekt in zijn proefschrift over vernieuwing in volwassen sectoren, waarop hij donderdag aan de Rotterdamse Erasmus universiteit promoveert.

"De bankensector is een goed voorbeeld van een volwassen industrie die niet genoeg verandert", zegt Kroezen tegen NU.nl. "Er zijn wel consumentenbewegingen zichtbaar, zoals bijvoorbeeld De Financiële Coöperatie. Dit burgerinitiatief heeft echter nog altijd niet voldoende leden en komt vooralsnog niet van de grond. Het leeft niet genoeg."

Hoewel de bankensector door de financiële crisis onder druk staat om te vernieuwen, gebeurt dat te weinig. Nieuwe initiatieven, zoals De Financiële Coöperatie, maar ook Kredietunies, kunnen nog niet op veel steun rekenen.

Ingrijpend veranderd

De biersector daarentegen is ondanks de dominantie van grote spelers als Heineken en Bavaria de laatste paar decennia wel ingrijpend veranderd. 

Liep het aantal brouwerijen in Nederland sinds de Middeleeuwen terug van ongeveer duizend naar zo’n dertien aan het begin van de jaren tachtig, inmiddels is dat aantal weer gegroeid tot tweehonderdvijftig.

"Hierbij was een belangrijke rol weggelegd voor  consumentenverzet", aldus Kroezen. "Bierliefhebbers richtten in 1981 de vereniging Pint op, naar Engels voorbeeld.  Met een campagne en het organiseren van het Bokbierfestival wilden zij de verarming van de biercultuur een halt toeroepen."

Veel ondernemers voelden zich hierdoor geroepen de biercultuur terug te brengen in Nederland. "En zij gingen daarbij slim om met barrières die je tegenkomt in een volwassen industrie. Ze maakten bijvoorbeeld gebruik van de restanten van oude brouwerijen en van kennis, hergebruikten oude namen, recepten en logo’s en zochten hiermee de binding met de lokale bevolking op."

Jopen Bier

Volgens Kroezen is het Haarlemse Jopen Bier een goed voorbeeld van zo’n nieuwe speler op de biermarkt. "Zij zijn klein begonnen ter gelegenheid van de 750ste verjaardag van de stad, maar krijgen inmiddels al internationaal voet aan de grond." Jopen Bier stamt uit de zestiende eeuw en werd in 1994 nieuw leven ingeblazen.

Om een succesvolle nieuwe onderneming in een bestaande industrie te beginnen, is steun van de lokale bevolking belangrijk, zo concludeert de promovendus. Ook de opstartkosten moeten beperkt blijven. Beiden kunnen bereikt worden door gebruik te maken van de overblijfselen van oude brouwerijen, zoals gebruikte brouwinstallaties en recepten.

Nieuwe initiatieven in de bankensector kunnen hier wat van opsteken, denkt Kroezen. "Wat de bankensector betreft: daarvoor is eerst een actievere consumentenorganisatie nodig. We hebben natuurlijk de occupybeweging gehad, maar dat was geen constructief protest en heeft niet veel veranderd."

"Kredietunies zouden op termijn een rol kunnen spelen. Wat het in Nederland extra lastig maakt is dat je wel behoorlijk kapitaal nodig hebt om van start te kunnen gaan in het bankwezen."

Kritieke massa

De bankensector heeft te kampen met weinig aanwas van nieuwe ondernemers. "Zonder een kritische massa van potentiële ondernemers  die interesse hebben in alternatieve vormen, zullen vernieuwingspogingen in een vroege fase sneuvelen of helemaal niet ontstaan", aldus het proefschrift.

Daarnaast zou het helpen als beleidsmakers publiekelijk hun steun uitspreken voor nieuwe initiatieven in de bankensector en kunnen oprichters van een nieuwe bank zich mogelijk bedienen van symbolische elementen, zoals namen en logo's, van oude banken.

"De oprichters van De Financiële Coöperatie bijvoorbeeld zouden hun geloofwaardigheid kunnen versterken door zichzelf te verbinden aan eeuwenoude banken of alternatieve vormen. Het gebrek aan geloofwaardigheid waar ze nu tegenaan lopen, lijkt deels te worden veroorzaakt door hun nieuwheid", schrijft Kroezen.

Nederlanders ontdekken massaal speciaalbier

Lees meer over:
Tip de redactie