Wat is uw mobiliteit u waard?

Ik kon vanochtend na de files naar kantoor. Dan begint de dag thuis met e-mail lezen en telefoneren en dan kan ik daarna zonder oponthoud naar het werk. Onderweg dacht ik nog even aan de wintersportvakantie die ik ga boeken.

Door Kees Koster | Logica

Ik kan met de kerst een week naar Val Thorens voor 1000 euro per persoon terwijl het me 2 weken later maar 700 euro kost. Als ik naar Tsjechië zou willen dan kost het me met de kerst maar zo’n 500 euro per week.

Het is duidelijk dat zowel locatie als tijd de vraag naar een accomodatie en daarmee ook de prijs beïnvloeden – het aanbod van accomodaties is vrijwel niet variabel.

Economie

Dit is de economische wetenschap in de praktijk. De kernvraag voor de economie als wetenschap is de optimale verdeling van beperkt beschikbare goederen en diensten. In een vrije markt wordt het geheel gestuurd door prijzen. Prijzen zijn schaarste-indicatoren.

Is een product schaars dan is de prijs hoog en is een product in overvloed aanwezig dan is de prijs laag. Iedereen heeft ervaring met deze wijze van prijsvorming en het wordt niet als oneerlijk beschouwd. Hoe zit het dan met mobiliteit?

Mobiliteit

Mobiliteit kunnen we het beste beschouwen als een dienst. U rijdt zelf van A naar B of u wordt door de NS vervoerd en voor deze verplaatsing betaalt u. Als A en B ver uit elkaar liggen gaat u misschien met het vliegtuig.

In alle gevallen is de capaciteit beperkt: er kan maar een beperkt aantal auto’s over een rijstrook en een trein of vliegtuig kan maar een beperkt aantal passagiers vervoeren. Hoe nu moeten we zorgen dat de beperkte capaciteit optimaal wordt benut?

Beprijzing

In de luchtvaart wordt dit opgelost met prijzen die in de loop der tijd veranderen. Niet alleen is het zo dat vliegen in het hoogseizoen duurder is dan in het laagseizoen, maar vroege boekers betalen in veel gevallen een lagere prijs dan latere boekers. Is een vlucht niet volgeboekt dan kunt u met een last-minute soms voor een schijntje naar uw bestemming.

Alleen bij het vervoer over de weg is er geen enkele sturing op het gebruik van de weg. De consequentie daarvan is duidelijk: regelmatig overtreft de vraag naar (auto)mobiliteit het aanbod van asfalt. Dan staan u en ik in de file.

Als de weersomstandigheden goed zijn leidt de ochtend- of avondspits tot 200 km filelengte. De oplossing is ook duidelijk: beprijs het gebruik van de weg en differentieer naar plaats en tijd. De kilometerprijs van Minister Eurlings dus. Economisch gezien is dit de meest eerlijke oplossing.

Voordelen beprijzing

Toch gaan de voordelen verder dan alleen een economisch eerlijke oplossing. Volgens de Balans van de Leefomgeving 2010 van het Planbureau voor de Leefomgeving zijn er diverse baten van beprijzing. Denk aan minder voertuigverliesuren, dat zijn de uren die wij met z’n allen in de file staan.

De prognose was dat die met 58 procent zouden kunnen verminderen door de kilometerprijs. Maar ook minder productiviteitsverlies door files (mogelijke baten 1,25 miljard euro), vermindering van de CO2-uitstoot, beter bereikbare arbeidsplaatsen (sinds 2000 is deze bereikbaarheid met 1,5 procent afgenomen ondanks 6 procent meer snelwegen) en vermindering van de geluidsoverlast.

En hoewel investeringen in infrastructuur niet gestopt kunnen worden, kan er wel beter en gerichter geïnvesteerd worden als beprijzing van mobiliteit mede de vraag naar mobiliteit stuurt.

Aanbevelen

Wat zou u aan de binnenkort nieuw aan te treden minister van Verkeer en Waterstaat aanbevelen? U wilt ongetwijfeld dat er iets aan de files gedaan wordt. Wat bent u bereid te betalen om op tijd op het sollicitatiegesprek te zijn dat helaas niet anders dan om 9:00 uur gepland kon worden en waarvoor u dus in de ochtendspits moet reizen?

En vindt u het eerlijk dat u in de Randstad misschien meer gaat betalen voor het gebruik van de weg of vindt u dat u overal hetzelfde moet betalen? Of betaalt u liever een vaste wegenbelasting en neemt u de dagelijkse files voor lief?

Kees Koster is Business Consultant Intelligent Transport Systems bij Logica Business Consulting

Tip de redactie