Onvermijdelijk herstel

Sinds het begin van dit jaar zijn aandelenkoersen sterk gedaald. De koersen van de bedrijven die opgenomen zijn in de AEX-index bijvoorbeeld zijn gemiddeld met meer dan 20 procent gedaald. En dat na een halvering in 2008.

Door: Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

De oorzaken voor de zeer sombere stemming zijn te vinden op twee fronten: het wantrouwen dat heerst binnen het financiële systeem en de plotselinge ommekeer in de economische groei.

Banken en verzekeringsmaatschappijen hebben lang geprofiteerd van een lage rentestand. De grondstof voor deze bedrijven is de prijs van geld. En deze is door het ruimhartige monetaire beleid van centrale banken van de belangrijkste economieën systematisch laag gehouden.

Beteugeld
De centrale banken waren ervan overtuigd dat ze door hun sterke ingrijpen begin jaren tachtig de inflatie voorgoed beteugeld hadden. Meer dan dertig jaar had het Westen te maken met stabiliteit: gematigde inflatie en gestage economische groei.

Als er dan sprake van een crisis was, bleek deze zich buiten het Westen in Zuid-Amerika, Azië of Rusland af te spelen. In het Westen leken potentiële crisis zoals het barsten van de internetbubbel snel onder controle doordat - u raadt het al - de centrale banken snel de rente verlaagden.

Risico's
In deze periode van voorspoed zijn banken, maar ook hun klanten, steeds minder bewust geworden van de risico's die inherent zijn aan de deelname in een financieel systeem. Op jacht naar rendement hebben bedrijven en veel individuen steeds meer aversie gekregen tegen het gebruik van vreemd vermogen om hun doelen te bereiken.

Geld lenen was immers goedkoop en de economische vooruitzichten stabiel en gunstig. Waarom niet meer lenen om dat droomhuis te kopen en waarom niet meer uitlenen als je als bank de risico's van wanbetaling kan doorverkopen of verzekeren, bijvoorbeeld?

Zo is er een kaartenhuis gebouwd van kredieten dat ingestort is toen vorig jaar bleek dat bij het eerste zuchtje tegenwind veel debiteuren veel minder kredietwaardig bleken te zijn dan iedereen had gedacht.

Stresstest
In eerste instantie reageerden de (monetaire) autoriteiten in de Angelsaksische landen door een vertrouwd recept toe te passen: renteverlaging. De Europese Centrale Bank heeft hier lang weerstand tegen geboden, met name omdat zij lange tijd dachten dat inflatie een probleem zou zijn.

Inmiddels hebben alle centrale banken de prijs van geld naar bijna nul teruggebracht. Tot hun schrik werkt dit keer het wondermiddel niet om de crisis te bezweren. Het wantrouwen over de kredietwaardigheid van banken en verzekeringsmaatschappijen blijft bestaan.

Regelmatig moet banken de helpende hand van de belastingbetaler toegestoken worden om de continuiteit van het systeem niet in gevaar te brengen. De case-by-case benadering, waarbij pas ingegrepen wordt als de bank of verzekeringsmaatschappij het water aan de lippen staat, blijkt niet te werken.

Soelaas
Iedereen vraagt zich af welke bank morgen wellicht zal volgen en bovendien is het onduidelijk of de reddingsactie wel definitief soelaas biedt aan de banken of verzekeringsmaatschappijen waar hulp aan geboden is. Voorbeelden zijn de Amerikaanse verzekeraar AIG, de Amerikaanse Citigroup maar ook - dichter bij huis - ING.

Inmiddels zijn de Amerikaanse autoriteiten met een meer gestructureerde aanpak gekomen. Alle banken worden onderworpen aan een stresstest. Banken dienen, op basis van een voortzetting van de laagconjunctuur, te berekenen hoeveel kapitaal zij nodig hebben om in de komende twee jaar hun kop boven water te houden.

De banken die niet in staat zijn om zelf het benodigde kapitaal aan te trekken, krijgen een kapitaalinjectie en/of overheidsgaranties met de onvermijdelijke strenge voorwaarden en bemoeienis van de overheid. De rest staat aan de goede streep van de lijn en kan door. De helderheid die deze aanpak verschaft, mits internationaal gecoördineerd correct toegepast, kan het smeulende wantrouwen in het financiële systeem wegnemen.

Herstel
Het wegnemen van dit wantrouwen is een noodzakelijke voorwaarde voor herstel van de economische groei. Zolang er twijfel blijft bestaan aan de soliditeit van het financiële systeem, is de kans groot dan consumenten en bedrijven in hun schulp blijven kruipen en bestedingen zoveel mogelijk uitstellen.

Als het onzeker is of geld in de nabije toekomst beschikbaar zal zijn, houden velen het liever in hun zak onder het motto better safe than sorry.

Aansporingen om geld te besteden zoals bijvoorbeeld onlangs geformuleerd door premier Balkenende "Geld moet rollen" hebben alleen maar zin als mensen geloven dat zij morgen ook geld binnnen kunnen krijgen van anderen die ook geld laten rollen. Als zij het gevoel hebben dat vele anderen hun voorbeeld van bestedingen niet daadwerkelijk zullen volgen, blijft het herstel van economische groei uit.

Vroeg of laat keert het sentiment rond de toekomst zich. Mensen en bedrijven blijven altijd ambities koesteren en de door de beroemde Britse econoom genoemde animal spirits winnen het van de gelaten angst en somberheid die nu heerst. Het is echter de vraag hoe snel het tij keert.

Uit ervaring weten we dat de koersen van aandelen en obligaties een zeer nauwkeurige voorspeller zijn van het onvermijdelijke herstel. In de komende maanden zullen we weten of het meer gestructureerde herstelplan voor de economie op afzienbare termijn effect zal sorteren.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor 

Tip de redactie