Nederlander Ben Feringa wint Nobelprijs voor de Scheikunde

Hoogleraar Ben Feringa van de Rijksuniversiteit Groningen heeft de Nobelprijs voor de Scheikunde toegekend gekregen. Hij deelt de prijs met Jean-Pierre Sauvage en Sir J. Fraser Stoddart voor hun onderzoek naar moleculaire nanomachines.

Dat is woensdag aangekondigd in de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen (Kungliga Vetenskapsakademien). "Ik wist niet wat ik moest zeggen en was een beetje geschokt, omdat het een grote verrassing was", zegt Feringa. "Ik voelde me zo vereerd dat het me beroerde.''

Feringa krijgt de prijs voor zijn onderzoek naar moleculaire machines. Hij is erin geslaagd om moleculen te vervaardigen die onder invloed van ultraviolet licht ronddraaien. Daardoor kunnen deze moleculen als motor fungeren in zogenoemde nano-voertuigen, die zo'n 80.000 keer kleiner zijn dan een menselijke haar. 

Met zijn uitvinding is het in theorie mogelijk om bijvoorbeeld minuscule onderzeeërs te bouwen die door de bloedbaan van mensen kunnen reizen om medicijnen op de juiste plek in het lichaam af te leveren. 

Video: Ben Feringa wint Nobelprijs

Nano-auto 

Samen met zijn collega's ontwierp Feringa al enkele voorlopers van dit soort nano-machines. Zo bouwde hij in 2011 een nano-auto, een molecuul die zich door middel van vier bewegende onderdelen kon voortbewegen over een oppervlak. "Daarmee lieten we zien dat we een roterende beweging konden omzetten in een lineaire, zoals een auto dat doet", zegt hij in een interview in het Groningse Universiteitsblad UK Magazine

In 2011 bouwde Feringa ook al een soort windmolenpark op nanoschaal, door ronddraaiende moleculen vast te zetten op een oppervlak.

Delen

Feringa moet de Nobelprijs delen met zijn collega-onderzoekers. De Fransman Sauvage en de Brit Stoddart verzorgden de research die zijn ontwerpen mogelijk maakten. Feringa zegt de toekenning met hen te gaan vieren.

De 65-jarige Feringa promoveerde in 1978 in Groningen, waarna hij enkele jaren bij Shell werkte. In 1988 werd hij benoemd tot hoogleraar organische chemie aan de Groningse universiteit. Tien jaar later werd Feringa geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Zijn ontdekking van de moleculaire motor wordt in de wetenschap gezien als doorbraak. In 2004 kreeg Feringa de Nederlandse Spinozaprijs voor zijn werk.

Vorig jaar werd de Nobelprijs toegekend aan drie biochemici, die mechanismen hebben ontrafeld waarmee cellen fouten in hun DNA repareren.

Natuurkunde

Maandag won de Japanse bioloog Yoshinori Ohsumi de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde, voor zijn onderzoek naar autofagie. Dinsdag werden drie Britse wetenschappers bekroond met de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor de ontdekking van exotische materiaaltoestanden.

Vrijdag wordt de winnaar van de prestigieuze Nobelprijs voor de Vrede bekendgemaakt. De prijzen worden op 10 december uitgereikt op het Nobelprijs-gala in Oslo en Stockholm.

Lees meer over:
Tip de redactie