Rutte vrijwel zeker van winst 
AMSTERDAM - De VVD heeft een zetel voorsprong genomen op de PvdA nadat bijna 97 procent van de stemmen zijn geteld. De liberalen hebben er 31, de PvdA 30.
De PvdA verliest de zetel aan de Partij voor de Dieren. De partij van Marianne Thieme staat nu op 2 zetels.
De uitslagen laten een enorme nederlaag zien voor het CDA dat terugzakt naar 21 zetels, een historisch dieptepunt. De PVV klimt van 9 naar 24 zetels en streeft daarmee het CDA voorbij.
De SP verliest 11 zetels en komt uit op 15, GroenLinks klimt naar 10. D66 stijgt van 3 zetels in de Tweede Kamer nu, naar 10. De ChristenUnie komt niet verder dan 5 zetels.
De SGP blijft op twee, de Partij voor de Dieren op twee en Rita Verdonk verdwijnt uit de Kamer.
Rutte
VVD-leider Mark Rutte sprak rond half 4 in de nacht zijn aanhang toe. Hij maakte een voorbehoud, maar stelde dat het er naar uit zag dat de VVD voor het eerst in de geschiedenis de grootste partij is geworden.
Rutte begon zijn toespraak met een dankwoord aan Jan Peter Balkenende, die eerder op de avond zijn partijleiderschap neerlegde.
"Ik heb vier jaar lang met het grootst mogelijk plezier in zijn eerste kabinetten mogen dienen. Ik dank hem voor de samenwerking", aldus de VVD-leider die onder de indruk was van de speech van Balkenende.
Vervolgens deed een beroep op zijn achterban. "Deze uitslag schept een verplichting. Dat voelen we allemaal. We zullen serieus met de uitslag omgaan om het vertrouwen waar te maken. Ik reken op jullie steun."
Formatie
Rutte maakte een voorbehoud op de einduitslag, maar blikte al wel vooruit op een formatie die volgens hem ''heel moeilijk'' zal worden. Dat komt onder meer doordat het politieke landschap volkomen versplinterd is.
''De kiezer heeft een uiterst ingewikkelde uitslag gebakken.'' Volgens Rutte is het uniek dat de grootste partij na de verkiezingen 31 zetels heeft
Duidelijkheid
Mogelijk komt er pas in de loop van donderdag duidelijkheid over de vraag wie de grootste wordt, de VVD of de PvdA.
Het kwam eerder voor in Nederland dat twee partijen samen de grootste werden bij de Tweede Kamerverkiezingen. In 1952 behaalden de PvdA en de KVP allebei 30 zetels. Dankzij een winst van drie zetels kwam de PvdA toen onder leiding van Willem Drees gelijk met de KVP die twee zetels verloor.
Geen regels
Uiteindelijk bleek dat de PvdA ruim vijftienduizend stemmen meer haalde. Een nieuw kabinet onder leiding van Drees was een feit.
Voor wat er precies moet gebeuren als twee partijen gelijk eindigen bij de verkiezingen, bestaan geen regels. Het is gebruikelijk dat het staatshoofd na verkiezingen alle fractievoorzitters raadpleegt en vervolgens besluit hoe de kabinetsformatie verder zou kunnen.
Het dreigende verlies voor het CDA is even groot als in 1994. Toen zakten de christendemocraten van 54 naar 34. Nu zakt de partij van 41 naar 21.
Cohen
PvdA-leider Job Cohen zei in een eerste reactie dat zijn partij verantwoordelijkheid zal nemen. Hij wil snel in gesprek met partijen ''die dicht bij ons staan''.
Hij doelde daarbij op GroenLinks en D66. Cohen feliciteerde deze twee partijen met hun zetelwinst. Ook waren er felicitaties voor VVD en PVV.
De PvdA-leider toonde zich tevreden dat ''de boodschap van een sociaal en fatsoenlijk Nederland'' is overgekomen. ''Wij zullen ons best doen, zodat ons land weer verdergaat op die sociale weg.''
Glorieuze dag
Niemand kan meer om de PVV heen en de partij is een factor van belang geworden. PVV-leider Geert Wilders heeft dat woensdagavond gezegd in zijn speech voor aanhangers in Scheveningen.
Hij sprak over een glorieuze dag voor heel Nederland.
Balkenende
Jan Peter Balkenende is woensdag teruggetreden als leider van het CDA na de historische nederlaag bij de Tweede Kamerverkiezingen.
''Deze uitslag noopt tot het nemen van politieke verantwoordelijkheid'', hield Balkenende zijn achterban in Den Haag voor. ''De kiezer heeft gesproken, de uitkomst is helder. De uitslag van deze verkiezingen is zeer, zeer teleurstellend. Het is een klap voor ons.''
Zetelwinst
De zetelwinst van de VVD komt voornamelijk van het CDA. Dat is woensdag gebleken uit kiezersonderzoek van Synovate.
Opvallend is dat mensen die niet meer op de VVD stemmen vaak overliepen naar de PVV van Geert Wilders.
Het merendeel van de winst van de PVV komt echter van mensen die in 2006 niet hebben gestemd of niet mochten stemmen.
Opkomst
De opkomst van de Tweede Kamerverkiezingen valt tegen. Volgens de voorlopige prognose komt dit uit op 74 procent. Dat is de laagste opkomst sinds de verkiezingen in 1998. Toen was het 73,3 procent.
Coalitie
Op basis van de voorlopige prognose van de uitslag van de woensdag gehouden Tweede Kamerverkiezingen wacht een buitengewoon ingewikkelde puzzel bij de vorming van een kabinet.
De mogelijkheden tot een meerderheidscoalitie, met drie of vier partijen, op een rij:
VVD+PVDA+CDA: 82 zetels
VVD+PVDA+D66+GROENLINKS: 81 zetels
VVD+CDA+SP+D66: 77 zetels
VVD+CDA+SP+GROENLINKS: 77 zetels
VVD+PVV+CDA: 76 zetels
VVD+PVDA+SP: 76 zetels
Bekijk de uitslagen per gemeente
Startpagina