AMSTERDAM - Ondanks de grote invloed van de peilingen op de politieke campagnevoering, zitten de opiniepeilers er altijd naast. De statistieken betekenen in dat opzicht goed nieuws voor de PVV, maar slecht nieuws voor de PvdA.

Foto:  NU.nl/Wieland van Dijk

In 2003 voorspelden de drie belangrijke peilers Interview/NSS (inmiddels Synovate), TNS/Nipo en Maurice de Hond dat de PvdA de grootste partij zou worden. Uiteindelijk werd toch het CDA de grootste met een verschil van twee zetels.

In 2006 haalde de PvdA een stuk minder zetels dan verwacht. Maar liefst vijf zetels minder dan De Hond had voorzien en vier zetels minder dan Interview/NSS had voorspeld.

Verder in de historie zaten de peilers er in 1986 ook al faliekant naast. Toen werd toenmalig PvdA Joop den Uyl een overwinning toegedicht, maar streek zittend premier Ruud Lubbers met de eer om 'zijn karwei af te maken'.

Afweging

Opiniepeiler Maurice de Hond verklaart het verschil door de afwegingen die mensen op het laatste moment maken. "Mensen beslissen pas laat of ze strategisch gaan stemmen of juist niet. Ook kan het slotdebat nog voor verschuivingen zorgen."

Volgens De Hond is het onzin dat de PvdA altijd hoger wordt gepeild. "Bij de Europese parlementsverkiezingen en de gemeenteraadsverkiezingen zaten we op een vergelijkbaar niveau als de einduitslag."

Bovendien zijn er volgens de peilgoeroe allerlei correctiemethoden ingebouwd. "Op internet zijn SP'ers en PVV'ers veel actiever. Daar moet je rekening mee houden bij de uiteindelijke peiling."

Synovate

Synovate zit al vier landelijke verkiezingen op rij met de slotpeiling het dichtst bij de uiteindelijke uitslag. Toch hadden ook zij het verlies van de PvdA in 2006 niet voorzien.

Een woordvoerder van Synovate noemt onder meer een peiling van concurrent TNS/Nipo in 2006 als een van de mogelijke oorzaken van het verschil. "Bij die peiling vlak voor de verkiezingen scoorde de SP extreem hoog. Dat kan het effect geven dat mensen gaan voor diegene die als winnaar wordt neergezet. Aangezien SP en PvdA een behoorlijke overlap hebben in kiezers kan het zijn dat mensen op het laatste moment zijn overgelopen van de PvdA naar de SP", aldus de woordvoerder.

PVV

De PVV mag hopen op meer zetels gezien het falen van de opiniepeilers bij de afgelopen verkiezingen. Toen werd voorspeld dat de partij van Wilders zou uitkomen op vier, vijf of zes zetels. Uiteindelijk kregen ze er negen.

Dat de peilers bij de PVV mis zaten verklaart De Hond doordat die partij voor het eerst meedeed. "Daardoor waren er nog geen gedragingsregels van het electoraat rond de deze partij bekend. Het zou mij hogelijk verbazen als het verschil nu weer zo groot is."

Peilingbureau Synovate stelt dat het destijds moeilijk was er voor uit te komen dat je PVV stemde. "In de loop van de tijd is dat gewoner geworden."

Jonge partijen

Dat peilers moeite hebben met jonge partijen die de ontevreden kiezers aanspreken bleek bijvoorbeeld in 2003. De LPF kwam toen bij de verkiezingen uit op acht zetels. TNS/Nipo en De Hond kwamen niet verder dan zes in de laatste prognose.

Ook had Synovate de partijen EenNL en Lijst 5 Fortuyn een zetel in het vooruitzicht gesteld in 2006. Voor beide kwam die zetel er niet.

Opkomst

De peilers zijn het er over eens dat dit onder andere te maken heeft met de opkomst. Een hoge opkomst is goed voor partijen die de ontevreden kiezer proberen aan te spreken, zoals destijds de LPF en nu de PVV en de SP.

"Maar dit is moeilijk te peilen, omdat juist de ontevreden kiezer pas op het laatste moment beslist of hij gaat stemmen of niet", aldus de woordvoerder van Synovate. "Daarmee kunnen zij nog een enorme invloed hebben op de uitslag."

Over de invloed van het weer op de opkomst heeft Synovate geen uitgesproken theorie. "Wat je wel ziet is dat de met name wat oudere christelijken stemtrouwer zijn dan bijvoorbeeld de linkse kiezers. Die laatste zullen dus bij slecht weer ook sneller geneigd zijn thuis te blijven."