'Niemand houdt de klimaatbeweging tegen, óók Trump niet'

Donald Trump heeft donderdag bekendgemaakt dat de VS zich terugtrekt uit het klimaatakkoord van Parijs. Wat zijn hiervan de gevolgen?

De klimaatconferentie van Parijs had eind 2015 plaats. Nadat eerdere toppen waren mislukt, lukte het in Parijs wel om duidelijke afspraken te maken over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

Bijna tweehonderd landen zetten hun handtekening onder het akkoord. Slechts enkele naties zagen daarvan af: Syrië en Nicaragua. De landen spraken af maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de temperatuur deze eeuw niet meer dan 1,5 tot 2 graden Celsius mag stijgen.

Verder is besloten dat rijkere landen financiële bijstand gaan geven aan landen die kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Zo dreigen bijvoorbeeld eilanden onder water te lopen als de zeespiegel stijgt

Elon Musk

Van de landen die hun handtekening onder het akkoord zetten, zijn er inmiddels 147 die het verdrag hebben geratificeerd, waaronder ook de VS. Ook grote spelers als China, Australië en de Europese Unie zijn formeel akkoord. De VS is het eerste en enige land dat ondanks de eerdere ratificatie opeens niet meer mee doet.

"Het is absoluut een tegenslag als van de vier grote economische spelers er eentje afhaakt", berekent hoogleraar industriële economie Arnold Tukker van de Universiteit Leiden. Toch kan Trump in zijn eentje niet alle positieve ontwikkelingen die de klimaatbeweging genereert tegenhouden.

"Constructief landelijk beleid kan helpen om innovaties op dit gebied heel snel heel groot te maken. Maar innovaties kunnen op eigen kracht ook een heel eind komen. Denk aan mensen als Elon Musk, die met zijn bedrijf Tesla de hele wereld aan de elektrische auto wil krijgen."

Groene stroom

Bovendien gaan veel Amerikaanse staten en steden op eigen initiatief in tegen het beleid van Trump en het Witte Huis. "Niemand kan de klimaatbeweging tegenhouden, óók geen Amerikaanse president", stelde voormalig vicepresident Al Gore vorige week op het festival van Cannes. Hij presenteerde hier zijn nieuwe klimaatdocumentaire An Inconvenient Sequel.

Hierin bezoekt Gore onder meer een zeer conservatieve Republikeinse stad in Texas die inmiddels volledig op groene stroom draait. "Niet omdat ze geloven in klimaatveranderingen, maar simpelweg omdat het veel goedkoper is. Stroom die wordt gegenereerd door zon en wind is inmiddels in veel gebieden van de wereld veel goedkoper dan stroom uit fossiele brandstoffen."

Direct na de speech van Trump maakte de burgemeester Pittsburgh, dat de president noemt als één van de steden waar hij het klimaatakkoord voor opzegt, bekend dat zijn stad wel zijn best blijft doen om de CO2-uitstoot terug te brengen en de klimaatdoelen te halen. Datzelfde geldt voor grote steden als New York en Los Angeles.

Positieve trends

Directeur Donald Pols van Milieudefensie beaamt deze positieve trend. "Californië laat bijvoorbeeld zien hoe dat kan", stelt hij. "Voor Europa is dit een extra reden om versneld, echt werk te maken van de strijd tegen klimaatverandering. Het is tijd om te stoppen met navelstaren, iedereen moet aan de bak. Zo is 'Parijs' ook bedoeld. De koplopers die nu de nieuwe groene banen creëren zijn de winnaars van de toekomst."

Hoogleraar Tukker denkt dat Europa zich op milieugebied minder op de VS en meer op Azië moet richten. "China is noodgedwongen een land dat zich in dit opzicht heel snel ontwikkelt", legt hij uit. "De milieuvervuiling tast daar door alle uitstoot van de kolencentrales daadwerkelijk het dagelijks leven aan. Je kan in gebouwen niet meer gezond ademen zonder luchtfilters. Dat dwingt China om nú te handelen en snel over te schakelen op groenere energiebronnen."

Alfamannetje op apenrots

Dit besluit betekent vooral een terugkeer naar het échte Amerika, stelt directeur Pols van Milieudefensie. "Eerder trok de VS zich ook al terug uit Kyoto. Het land ziet zichzelf als een machtige politieagent, als het alfamannetje op de apenrots. Elk akkoord dat je met andere landen sluit, beperkt die macht in meer of mindere mate. Dat zit niet in de aard van het beestje: Amerika bepaalt zelf wel wat goed is voor zichzelf, en voor de rest van de wereld."

Europa is daarentegen een lappendeken van multilaterale overeenkomsten en afspraken, omdat het continent daar baat bij heeft. Parijs was ook grotendeels geïnitieerd door Europa, stelt Pols. "Wat de VS echter te slecht lijkt te zien, is dat de wereld de laatste jaren is veranderd", legt hij uit. "Er zijn alternatieven: China is inmiddels in veel opzichten een vergelijkbare grootmacht geworden."

Autonome ontwikkeling

Op klimaatgebied trekken Europa en China al naar elkaar toe. "Zij hebben hetzelfde doel voor ogen, al verschillen de motieven. Europa beroept zich vooral op moreel-ethische argumenten, terwijl China inzet op groene energie vanuit een zakelijker perspectief. Europa vormt een enorme afzetmarkt die voor het behalen van de CO2-doelstellingen heel veel goedkope Chinese zonnepanelen nodig heeft."

Pols bevestigt het mantra van voormalig vicepresident Al Gore. "Donald Trump kan het proces in zijn land vertragen, maar netto is de VS niet meer nodig om de klimaatagenda op de kaart te zetten. Het is inmiddels een autonome ontwikkeling."

Het feit dat Trump deelname aan het klimaatakkoord heeft opgezegd betekent dit overigens niet dat hij er direct van verlost is. Volgens deskundigen duurt het formele proces van terugtrekking zeker drie tot vier jaar en daarmee ongeveer de hele periode van de huidige ambtstermijn van Trump.

Lees meer over:

Rutte over kolencentrales

Rutte over kolencentrales
Rutte plaatst een aantal kanttekeningen bij de oproep van de 64 hoogleraren om alle elf kolencentrales in Nederland per 2020 te sluiten.

Duurzame bronnen

Duurzame bronnen
Energiewinning uit olie, gas en kolen is over 35 jaar niet meer nodig. Volgens Greenpeace kan de wereld in 2050 volledig op duurzame bronnen draaien.

Poetin bij klimaattop

Poetin bij klimaattop
Poetin zal de VN-klimaattop in Parijs bijwonen. Hij zal aanwezig zijn bij de opening op 30 november.
Tip de redactie