Jesse Owens en Adolf Hitler

Er zijn zo wat van die misverstanden uit de sportgeschiedenis, die onuitroeibaar zijn. Zoals het onzinverhaal van die koerier, die heel lang geleden van Marathon naar Athene liep -de oerversie van de huidige marathon. Er is nog zo iets wat serieuze twijfel oproept: Adolf Hitler, die het Olympisch Stadion verliet om de zwarte atleet Jesse Owens te ontlopen na een gouden medaille op de Nazi-Spelen van 1936. Heel merkwaardig, want het ging om een andere zwarte atleet.

Er zijn wel meer van die verhalen over Owens, die niet kloppen. Ten eerste heette hij geen Jesse, maar James Cleveland. Wie de voorletters J.C. snel uitsprak (op zijn Engels dus, jie-cie), zei iets dat leek op Jesse. Een oude leraar van James Cleveland Owens was zo’n persoon en sindsdien hebben we het over Jesse.

Maar dat is niet zo belangrijk. Het gaat om iets heel anders: om de woede van Hitler na wéér een gouden medaille voor een zwarte atleet op een ariërsfeestje, en dat de nazi-leider hem bewust weigerde de hand te schudden na afloop van een race. Wat is hiervan waar?

Weinig.

Op de eerste dag van de Olympische Spelen stalen de Duitsers de show bij het kogelstoten en speerwerpen, waarna Hitler de winnaars in zijn loge ontving. Een van die sporters was de Fin Ilmari Salminen, die na zijn zege op de 10.000 meter werd ontvangen door Hitler. IOC-voorzitter De Baillet-Latour protesteerde echter, omdat dat niet de taak van het Duitse staatshoofd was, maar van het IOC zelf. De politiek moest zich neutraal opstellen op een sportfeest en als het echt wilde feliciteren, wachtte ze maar tot het IOC dit officieel had gedaan. Hitler stemde hiermee in en zou zich aan de protocollen houden van het IOC.

Hitler had die dag overigens wel degelijk een zwarte, Amerikaanse atleet geweigerd te ontvangen na een zege: hoogspringer Cornelius Johnson. Dus niet Owens was slachtoffer van de racistische willekeur, maar Johnson! Het maakte hem trouwens weinig uit, want zijn grijns was er tijdens de huldiging niet minder om. Wel steeg een verlegen gemompel op onder het voornamelijk Duitse publiek toen Hitler vertrok, zei de tolk van de Amerikaanse ploeg, Herb Flemming, later.

En toen kwam de volgende dag, waarop Owens de honderd meter won. De boodschap van het IOC was bij Hitler goed overgekomen en hij nodigde de Amerikaan niet uit in zijn loge. Zoals gezegd: geheel volgens de protocollen van het IOC.

Natuurlijk was Hitler een racist, die helemaal niets op had met Owens. Het zou zo maar kunnen dat hij Owens inderdaad niet had willen ontvangen vanwege zijn huidskleur, maar zover is het dus nooit gekomen. En over racisme gesproken: daar had Owens in zijn eigen land veel meer last van dan in Duitsland.

Zijn zegetocht viel namelijk slecht in de VS. President Roosevelt heeft hem nooit ontvangen – net als Hitler! - wat hij normaal wel deed bij winnende topsporters. En zowel in 1935 als 1936 weigerde de Amerikaanse Atletiek-Unie hem tot sportman van het jaar te benoemen. Dat Owens in 1935 zes wereldrecords had gebroken en in 1936 in Berlijn de beste sportman was, deed er niet toe. Later zou Owens zeggen dat hij het racisme in eigen land erger vond dan wat hij in Berlijn had meegemaakt.

In 1972 steunde Owens daarom in zijn autobiografie de actie van de gebalde vuist van Black Power-atleten op de Spelen van 1968. Niemand beter dan hij wist hoe sport en politiek vermengd kunnen raken. In 1980 is deze kettingroker overleden aan longkanker.

Nog één ding: het applaus van het Duitse publiek dat Owens kreeg in 1936 was volgens de sporter zelf het grootste dat hij ooit heeft gekregen.

Gerelateerde artikelen

De meest bizarre olympische zege ooit

Hitlergroet op de Olympische Spelen

Het dossier van de Olympische Spelen van 1936

246 Griekse kilometers

De misverstanden rond Jesse Owens

Tip de redactie