Wetenschap: Van komeetlanding tot maagdelijke voortplanting

2014 is het jaar van "het grootste ruimtevaartnieuws sinds de maanlanding". Maar wetenschappers verbazen zich ook over ondergrondse valleien op aarde, 'ruikende' longen en een adelaarsrog die wordt geboren door maagdelijke voortplanting.

De Europese ruimtesonde Rosetta ontwaakt begin 2014 uit een diepe winterslaap. Het ruimtevoertuig is op weg naar de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko, die zich op 500 miljoen kilometer afstand van de aarde bevindt.

Om energie te sparen tijdens de reis, zijn alle systemen aan boord al bijna drie jaar uitgeschakeld. De grote vraag is of alles nog werkt. Het voertuig stuurt op 19 januari voor het eerst weer een teken van leven naar de aarde, dat om 19.15 uur Nederlandse tijd met luid gejuich wordt ontvangen door de vluchtleiding.

Het ontwaken van de ruimtesonde moet volgens de Nederlandse projectleider Fred Jansen de aanzet worden van "het grootste ruimtevaartnieuws sinds de maanlanding".

Het is de bedoeling dat Rosetta voor het eerst in de geschiedenis een lander gaan afzetten op het oppervlak van de komeet. De precieze landingsplek op de galactische sneeuwbal moet dat moment nog worden gekozen.

Siamese tweeling

Op aarde geeft een afgelegen sneeuwgebied intussen ook geheimen prijs. Britse wetenschappers brengen tijdens een expeditie op Antarctica een nog onontdekte vallei onder het ijs in kaart, met behulp van radars op vliegtuigen en motorsledes.

De bodem blijkt op 2.000 meter onder zeeniveau te liggen. De verborgen vallei is daarmee dieper dan de Grand Canyon.

Ook in het menselijk lichaam worden nog onbekende structuren gevonden. Amerikaanse onderzoekers ontdekken eind januari dat menselijke longen net als de neus geurreceptoren bevatten.

Verder wordt duidelijk dat de mens beschikt over een uniek hersendeel dat bij geen enkele andere diersoort voorkomt. Het kleine gebiedje in de voorhersenen zou betrokken zijn bij planning en multitasken.  

Een bizar mechanisme in het lichaam van muizen zorgt in mei voor wilde speculaties over toekomstige behandelingen tegen ouderdom.

Amerikaanse onderzoekers tonen aan dat ze de organen van muizen kunnen verjongen met bloed van pasgeboren soortgenoten. Ze creëren een soort siamese tweelingen door de bloedvatenstelsels van oude en jonge muizen met elkaar te verbinden.

Bij de oude muizen blijken verdikte hartspieren en verstoorde hersenverbindingen zich te herstellen onder invloed van het jonge bloed. De onderzoekers hopen ooit ook ouderdomskwalen bij mensen te kunnen behandelen met bloedtransfusies.

Complimenten

Met sommige psychologische nieuwtjes uit 2014 kunnen we meteen ons voordeel doen, zo lijkt het. Amerikaanse psychologen komen in augustus bijvoorbeeld tot de conclusie dat een narcist te identificeren is aan de hand van slechts één vraag.

De beste tip van het jaar voor studenten komt van onderzoekers aan de Universiteit van Princeton. Gebruik geen laptop of tablet om in de collegezaal aantekeningen te maken, zo luidt hun advies, maar schrijf mee met pen.

Mensen die meeschrijven terwijl ze een informatief praatje beluisteren, zouden veel meer inzicht vergaren in de stof dan meetypende studenten.

Ouders krijgen wat tegendraads advies van de Nederlandse ontwikkelingspsycholoog  Sander Thomaes. Hij waarschuwt dat het geven van te veel complimenten niet goed is voor kinderen. Overdreven lof voor bijvoorbeeld een gemaakte tekening zou zelfs kunnen leiden tot een gebrek zelfvertrouwen. 

Bij de vluchtleiding van de Rosetta-missie groeit het vertrouwen in het najaar. De ruimtewetenschappers van de ESA slagen er op 15 september in om een landingsplek met een relatief plat oppervlak te vinden op de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko.

"Ik zie de landing als een pokerspel waarbij we hoog inzetten", zegt projectleider Fred Jansen tegen NU.nl. "We hebben goede kaarten en een grote kans op de hoofdprijs."

Gekko's in de ruimte

Uit de ruimte komt verder opvallend dierennieuws. Rusland stuurt in de zomer enkele gekko's op een 'seksreis' in een baan rond de aarde. Het is de bedoeling dat de dieren met elkaar paren in een satelliet, zodat het effect van straling in de ruimte op voortplanting kan worden onderzocht.

Maar het experiment loopt uit op een mislukking. Bij terugkeer op aarde blijken alle gekko's overleden.

In Nederland zorgt een vrouwelijke adelaarsrog in Burgers Zoo wel voor een bijzondere geboorte. Het dier verwekt een jong zonder met een mannetje te paren. Het geval van maagdelijke voortplanting is wereldnieuws. Wel vergeet de dierentuin eerst te melden dat de maagdelijk verwekte rog al is overleden.

Verder is 2014 vooral het jaar van de opmerkelijke prehistorische vondsten. Wetenschappers ontdekken fossielen van het grootste landdier ooit (een plantetende dinosaurus) en een bizarre stekelworm, ook vinden ze de oudste resten van dierlijk sperma

Het hoogtepunt van de Rosetta-missie vindt plaats op woensdag 12 november. De onbemande verkenner Philae landt rond 16.35 uur veilig op de kop van de komeet. "Philae praat met ons. We zijn geland op de komeet", laat de ESA weten vanuit de controlekamer in Darmstadt, in Duitsland.

In de uren daarna verstuurt het voertuig enkele foto's vanaf zijn bestemming en wordt ook de temperatuur van de komeet opgenomen. Al snel volgt echter een domper: de batterijen van de lander raken leeg. 

Bewijs voor oerknal

Alle aandacht voor de Rosetta-missie overschaduwt een ontdekking in de ruimte die misschien wel net zo groots is. Wetenschappers melden in maart dat ze bijzondere rimpelingen hebben gezien in het oudste licht dat kan worden waargenomen met radiotelescopen.

Deze zogenoemde gravitatiegolven zijn waarschijnlijk overblijfselen van het moment waarop het heelal ontstond. De golven vormen volgens de wetenschappers dan ook een buitengewoon nieuw bewijs voor de oerknal-theorie die verklaart hoe de huidige planeten zijn ontstaan.  

Zowel de ontdekkers van deze gravitatiegolven als de projectleiders van de Rosetta-missie maken volgens deskundigen kans op een Nobelprijs. Maar daarop zullen ze nog minimaal tot oktober 2015 op moeten wachten.

Lees meer over:

Fotoserie: 2014 in beeld

2014 in beeld. Redactie: Hajar el Ouarrat. © ANP/NUfoto
1 januari: In de Amerikaanse staat Colorado is de eerste coffeeshop van de Verenigde Staten opengegaan. © AFP
1 januari: Nieuwjaarsduik in Scheveningen. © NU.nl/laurens van putten
17 januari: Actievoerders verzamelen zich in Loppersum. De Nederlandse minister van Economische Zaken Kamp presenteert in Groningen het Gasakkoord dat het Rijk, de provincie en de NAM hebben gesloten. © ANP
10 februari: De woning van Nederlandse oud-minister Els Borst. Haar lichaam wordt gevonden in haar woning in Bilthoven. Uit onderzoek blijkt dat zij door een misdrijf om het leven is gebracht. © ANP
11 februari: Michel Mulder (R) en Ronald Mulder op Medal Plaza met hun medailles voor de 500 meter tijdens de Olympische Winterspelen in Sotsji, Rusland. © ANP
Maandag 10 maart: Studenten aan een school uit Maleisië steken kaarsen aan voor de passagiers van vlucht 370. Twee dagen eerder verdwijnt het vliegtuig op weg naar Peking, met aan boord 239 mensen. © AFP
13 maart: Koning Willem Alexander opent samen met Burgemeester Aboutaleb het vernieuwde Rotterdam Centraal Station. © NU.nl/Joep van Aert
19 maart: PVV-leider Geert Wilders vraagt zijn publiek tijdens een toespraak op de uitslagenavond van zijn partij in Den Haag of ze meer of minder Marokkanen in de stad willen. © ANP
24 maart: President Barack Obama bekijkt De Nachtwacht in het Rijksmuseum. De Amerikaanse president is in Nederland voor de Nuclear Security Summit 2014. © ANP
29 maart: In Engeland en Wales zijn de eerste homostellen getrouwd. Seconden na het luiden van de kerkklokken om middernacht gaven de eerste koppels elkaar het jawoord. © AFP
7 april: In de Oost-Oekraïense stad Donetsk hebben pro-Russische betogers het gebouw van de regionale overheid bezet en een soevereine 'Volksrepubliek Donetsk' uitgeroepen. © AFP
15 april: Boko Haram ontvoert zo'n driehonderd schoolmeisjes uit een internaat in Chibok, een christelijke enclave in de Nigeriaanse deelstaat Borno. Een deel van de meisjes weet te ontsnappen, maar de groep houdt er ongeveer 270 langere tijd vast en dreigt hen als bruid te verkopen. © AFP
26 april: Boeddhisten bidden in Seoul voor een veilige terugkeer van de vermisten van het ongeluk met de veerboot Sewol. De boot zinkt op 16 april in de Gele Zee. Er komen meer dan 180 personen om het leven, vooral scholieren op een schoolreisje. © ANP
26 april: Eerste viering van Koningsdag in Nederland. Koningsdag wordt gevierd op 27 april, tenzij die datum (zoals in 2014) op een zondag valt. © ANP
27 april: Paus Franciscus verklaart de pausen Johannes XXIII en Johannes Paulus II heilig. © AFP
10 mei: In de Deense hoofdstad Kopenhagen wint Conchita Wurst met Rise Like a Phoenix namens Oostenrijk de finale van het Eurovisiesongfestival 2014. © ANP
24 mei: Drie mensen worden doodgeschoten bij een schietpartij bij het Joods Museum aan de Zavel in de Belgische hoofdstad Brussel. Een vierde slachtoffer overlijdt later in het ziekenhuis. © ANP
25 mei: De Toppers vieren hun 10-jarig jubileum met vier concerten in de Amsterdam ArenA. Op de foto Gerard Joling. © NU.nl/Inge Wiedijk
31 mei: De internetsensatie Gangnam Style van de Zuid-Koreaanse rapper-zanger PSY is de eerste video die twee miljard keer is bekeken op YouTube. © Novum
3 juni: Explosies en brand bij een complex van Shell op het Nederlandse haven- en industriegebied Moerdijk, er vallen twee gewonden. © Hollandse Hoogte
13 juni: Robin van Persie scoort de gelijkmaker in de WK-wedstrijd tegen Spanje. De wedstrijd wordt uiteindelijk gewonnen met 1-5 en Nederland wordt eerste van de poule. © Hollandse Hoogte
14 juni: Het Nederlands vrouwenteam is dit weekend wereldkampioen hockey geworden, door met 2-0 van Australië te winnen. De Nederlandse mannen zijn tweede op het WK geworden. © ANP
24 juni: Willem-Alexander en Máxima komen aan op het vliegveld van de Poolse hoofdstad Warschau. Het is hun eerste officiële staatsbezoek. © ANP
8 juli: Vanaf 9 juli wordt het papieren treinkaartje afgeschaft. © ANP
13 juli: Duitsland wint voor de vierde keer het WK voetbal, door in Rio de Janeiro met 1-0 tegen Argentinië te winnen. © ANP
17 juli: Malaysia Airlines-vlucht MH17 stort neer in Oekraïne. Alle inzittenden komen om het leven. Onder de inzittenden zijn 196 Nederlanders. Op Schiphol komen nabestaanden bij elkaar. © ANP
17 juli: Het Israelische leger begint aan de grondoperatie in de Gazastrook. © AFP
23 juli: Het eerste vliegtuig met slachtoffers van de ramp met vlucht MH17 komt aan op de vliegbasis in Eindhoven. © NU.nl/Christian Timmers
29 juli: Op de Filipijnen wordt de 100 miljoenste inwoner geboren. Het is het meisje Chonalyn, dat werd geboren in een ziekenhuis te Manilla. © ANP
9 augustus: De dood van Michael Brown leidt tot rellen in Ferguson, Missouri, Verenigde Staten. De ongewapende zwarte tiener Michael Brown werd doodgeschoten door agent Darren Wilson. © AFP
10 augustus: Premier Erdoğan behaalt in de eerste ronde van de Turkse presidentsverkiezingen een meerderheid van 52% van de stemmen en wordt daarmee de nieuwe president. Zijn aanhangers vieren feest. © AFP
19 augustus: Obama reageert op de dood van AFP-journalist James Foley. Dinsdag bleek dat Foley door IS is onthoofd. De video van de gebeurtenis is online geplaatst. © AFP
3 september: In Papendrecht wordt een vondelingenkamer in gereedheid gebracht. De moeder kan met een alarmknop hulp inschakelen, maar ze kan haar baby ook geheel anoniem achterlaten. © ANP
18 september: Schotland houdt een volksraadpleging over onafhankelijkheid. Een krappe meerderheid stemt tegen onafhankelijkheid, waardoor Schotland bij het Verenigd Koninkrijk blijft. © AFP
23 september: Bij de Nederlandse Bank is het nieuwe tien euro biljet gepresenteerd. © Hollandse Hoogte
28 september: Er vallen drie doden en 24 gewonden wanneer een monstertruck het publiek inrijdt bij een evenement in de Nederlandse plaats Haaksbergen. © ANP
1 oktober: Koningin Máxima opent woensdagmiddag 1 oktober Markthal Rotterdam. De overdekte markt in het centrum van de stad richt zich met een versmarkt, winkels en horecagelegenheden volledig op goed voedsel. © Frank van Beek/HH
Lewis Hamilton won in 2014 de eerste Grand Prix van Rusland in honderd jaar gewonnen. © ANP
22 oktober: In het Canadese Ottawa is een militair neergeschoten bij het nationale Canadese oorlogsmonument, vlakbij het Canadese parlementsgebouw. © ANP
16 oktober: Angela Schijf en Victor Reinier van Flikken Maastricht vieren dat zij de Gouden Televizier-Ring 2014 hebben gewonnen voor beste tv-programma. © ANP
31 oktober: De 22-jarige Lisanne Froon wordt in besloten kring begraven. Froon en haar vriendin Kris Kremers verdwenen begin april in Panama toen zij een wandeling maakten. © ANP
1 november: Op het Malieveld in Den Haag hebben duizenden mensen aan een solidariteitsbetoging voor de verdedigers en inwoners van de Syrische stad Kobani deelgenomen. © ANP
1 november: Deze dag is de warmste novemberdag ooit, sinds met de metingen is begonnen. In Ell, dicht bij Weert, werd het om 13.50 uur 21,2 graden. © NU.nl/René Vencken
9 november: Bij de officieuze volksraadpleging in Catalonië heeft ruim 80 procent van de stemmers gekozen voor onafhankelijkheid van Spanje. © AFP
10 november: In de RAI in Amsterdam zijn maandag de slachtoffers herdacht van de vliegramp op 17 juli met de MH17 in Oost-Oekraïne. Bij de Nationale Herdenking stonden 1.600 nabestaanden en genodigden stil bij de dood van de 298 passagiers. © ANP
15 november: Bij de intocht van Sinterklaas in Gouda zijn negentig mensen aangehouden. Het gaat om voor- en tegenstanders van Zwarte Piet. © ANP
29 november: In Hong Kong protesteren duizenden demonstranten tegen de invloed van China op de verkiezingen van 2017. © ANP
7 december: De tyfoon Hagupit trekt met windsnelheden tot 250 km per uur over de Filipijnen en veroorzaakt grote schade. © AFP
15 december: Een zwaarbewapende man gijzelt tussen de vijftien en dertig mensen in een café in Sydney. De gijzelnemer genaamd, Man Haron Monis, eist een telefoongesprek met de Australische premier Tony Abbott. © ANP
16 december: In Roermond is een noodverordening afgekondigd nadat bij een brand in een botenstalling veel asbest vrij kwam. © NU.nl/Cord Beckmann
Het vliegtuig van AirAsia raakte tussen Indonesië en Singapore vermist. De luchtverkeersleiding in Jakarta heeft zondag het contact met het toestel QZ8501 verloren. © ANP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Fotoserie: De MH17-ramp

Een militair speelt The Last Postop 23 juli 2014 op de luchthaven van Eindhoven, waar die dag voor het eerst stoffelijk overschotten van slachtoffers van de MH17-ramp aankomen. © ANP
Op 17 juli 2014 stort in Oost-Oekraïne een boeing 747 met vluchtnummer MH17 neer. Alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, komen om. © AFP
Leden van de Oekraïense nooddiensten zoeken naar lichamen op de plaats waar MH17 is neergekomen. © AFP
Nederlandse en Australische onderzoekers doorzoeken de rampplek van Malaysia Airlines vlucht MH17. De door hen gevonden menselijke resten worden meegenomen. © ANP
Puin en resten op de rampplek, daags na het neerstorten van MH17. © ANP
De bloemenzee bij de gedenkplek bij vertrekhal 3 op Schiphol, die werd ingericht ter nagedachtenis aan de slachtoffers van vlucht MH17. © ANP
Herdenkingsruimte op Schiphol. © ANP
Bij de vluchthaven in Kuala Lumpur hangen berichten met condoleances. © AFP
Bij de aankomst van de stoffelijk overschotten van slachtoffers in Nederland zijn nabestaanden en hoogwaardigheidsbekleders aanwezig. © ANP
Hoogwaardigheidsbekleders, waaronder minister Jeroen Dijsselbloem en staatssecretaris Fred Teeven op vliegbasis Eindhoven. © ANP
Aankomst slachtoffers in Eindhoven. © ANP
Militairen brengen lijkkisten naar gereedstaande rouwwagens op vliegbasis Eindhoven. Een Nederlandse Hercules C130 en een Australische Boeing C17 brengen op de vierde, en voorlopig laatste, dag stoffelijke overschotten van de slachtoffers van de vliegramp met vlucht MH17 in Oekraine naar Nederland. © ANP
Witte rozen vallen terwijl eerste de colonne van lijkwagens in juli vanuit Eindhoven Airport over de A2 richting Hilversum passeert. © ANP
Publiek ziet toe hoe de eerste stoffelijk overschotten uit Oekraïne in Nederland aankomen en voor identificatie worden vervoerd naar Hilversum. © ANP
De kolonne onderweg naar de legerkazerne Korporaal van Oudheusden in Hilversum. © ANP
10 november: In de RAI in Amsterdam zijn maandag de slachtoffers herdacht van de vliegramp op 17 juli met de MH17 in Oost-Oekraïne. Bij de Nationale Herdenking stonden 1.600 nabestaanden en genodigden stil bij de dood van de 298 passagiers. © ANP
De trein met de geborgen wrakstukken van vlucht MH17 bij aankomst in Charkov. © ANP
In december komt een eerste konvooi met wrakstukken aan in Nederland. De onderdelen worden onderzocht. © ANP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Jaaroverzicht NU.nl op TV

Jaaroverzicht NU.nl op TV
Oudjaarsavond om 20:00 uur op SBS6: Het NU.nl-jaaroverzicht. 
Tip de redactie