Het gevecht tegen datadiscriminatie: Wat is netneutraliteit?

Nederland is een van de weinige landen in de wereld waar netneutraliteit bij wet is vastgelegd. In de Verenigde Staten wordt er een juridische strijd gevoerd om de netneutraliteit, en aan een EU-brede vorm van netneutraliteit wordt hard gewerkt. Maar wat is het eigenlijk?

De netneutraliteit geldt in Nederland sinds 1 januari 2013. De wet, vastgelegd in artikel 7.4a van de Telecomwet, bepaalt dat internetproviders geen diensten of toepassingen op het internet mogen belemmeren. Alle data moet gelijk worden behandeld.

Dat betekent dat aanbieders als KPN, Vodafone, T-Mobile, UPC en Ziggo klanten toegang tot specifieke diensten niet mogen ontzeggen. Ook mogen ze geen extra geld vragen voor bijvoorbeeld Netflix en is het niet toegestaan Youtube langzamer te maken dan andere videodiensten.

De discussie over netneutraliteit kwam in Nederland op gang nadat bekend werd dat KPN Deep Packet Inspection (DPI) toepaste om Whatsapp-verkeer in kaart te brengen. Deze informatie zou vervolgens gebruikt kunnen worden om de dienst te blokkeren. Providers verliezen sms-inkomsten door diensten als Whatsapp.

KPN ontkende uiteindelijk diensten te willen blokkeren, maar de Tweede Kamer legde voor de zekerheid netneutraliteit vast in de wet. Ook omdat andere providers bijvoorbeeld Google en Facebook geld wilden laten betalen voor toegang tot het netwerk.

Uitzonderingen

Er zijn wel een paar uitzonderingen in Nederland. Zo is het toegestaan om het internetverkeer af te knijpen als het te druk wordt, om 'verstopping' te voorkomen. Ook mogen er om diezelfde reden specifieke types data worden beperkt, zoals bijvoorbeeld videostreamingdiensten.

T-Mobile, dat intercitytreinen van gratis internet voorziet, heeft om die reden streamingdiensten afgesloten in de trein. Maar providers mogen niet zomaar van alles afsluiten om een trage internetverbinding te voorkomen: een enkele dienst afsluiten, zoals bijvoorbeeld Youtube, is niet toegestaan. Gelijksoortige data moet volgens de wet gelijk worden behandeld; als Youtubeverkeer wordt beperkt, zal dat ook voor concurrent Vimeo gelden.

'Premiumabonnementen’ zijn ook nog steeds toegestaan. Hi en KPN bieden bijvoorbeeld losse pakketten aan waarmee onbeperkt naar Spotify geluisterd kan worden. Omdat dit een service is die boven op een normaal abonnement moet worden gekocht, is dit niet in strijd met de netneutraliteit.

Daarnaast mogen providers de internetverbinding beperken omwille van de veiligheid, om bijvoorbeeld hackpogingen te stoppen. Ook dat mag niet zomaar: er moet eerst contact worden opgenomen met de internetgebruiker.

Het inzetten van een spamfilter door de provider, dat technisch gezien ook het afknijpen van data is, mag alleen nog als daar vooraf toestemming voor is gegeven door de internetgebruiker. Ten slotte mag een internetverbinding worden afgeknepen op bevel van de rechter.

Waarom zou je eigenlijk tegen zijn?

Er zijn ook redenen om tegen netneutraliteit te zijn. Mobiel internetverkeer stijgt momenteel explosief en dat zorgt voor drukke mobiele verbindingen. Het filteren van bepaalde data-intensieve diensten zoals Spotify of Youtube zou in die situaties een vlotter (maar beperkter) internet kunnen opleveren.

Ook zou de netneutraliteit voor duurder internet kunnen zorgen, omdat er meer geïnvesteerd moet worden in het onderhoud en groei van de mobiele netwerken.

Naast die noodzakelijke investeringen halen de providers bovendien minder omzet uit sms en bellen binnen. Door chatapps als Google Hangouts en Whatsapp, en VoIP-diensten (internetbellen) als Skype en Viber worden die ‘ouderwetse’ telefoondiensten steeds minder populair.

Door internetbellen en chatdiensten te beperken en in abonnementsvorm aan te bieden, hoopten de providers die ontwikkeling tegen te gaan. De afgelopen jaren is de prijs van mobiel internet dan ook toegenomen.

Netneutraliteit in de Verenigde Staten

In de VS is de netneutraliteit niet wettelijk vastgelegd. Wel heeft de Amerikaanse telecomwaakhond FCC, die over de regulering van de Amerikaanse telecomsector gaat, een aantal regels (de Open Internet Act) doorgevoerd die de netneutraliteit moeten vastleggen. Die regels werden in januari 2014 echter verworpen door de rechter, in een rechtszaak aangespannen door provider Verizon.

Voor breedbandproviders geldt in de VS niet dezelfde definitie als voor telefoonbedrijven (‘common carriers’). Voor die bedrijven gelden al regels: er mag geen onderscheid gemaakt worden tussen diensten. De rechter oordeelde dat de FCC geen bevoegdheden heeft om de ‘common carrier’-regels toe te passen op breedbandproviders.

Daarmee is de zaak nog niet af. De FCC heeft aangekondigd met nieuwe plannen te komen om de netneutraliteit voor breedbandproviders alsnog vast te leggen.

De Amerikaanse discussie over netneutraliteit betreft alleen vaste internetverbindingen. De FCC heeft vooralsnog geen plannen om ook regels op te stellen voor mobiel internet. Na een sterke lobby van Google en Verizon heeft de FCC dat voorstel in 2010 laten varen. De mobiele markt is volgens de internetreus en de internetprovider nog zo nieuw, dat de ontwikkeling van de opkomende markt niet moet worden gehinderd.

Europese netneutraliteit

In Europa is flink gedebatteerd over een plan van Neelie Kroes om netneutraliteit op Europees niveau in de wet te verankeren. Het voorstel waar zij mee kwam voorkwam het blokkeren van diensten, maar liet ruimte open om "gespecialiseerde diensten" voorrang te geven.

Een meerderheid van het Europees Parlement vond dat te breed en stemde in april voor een strengere versie van netneutraliteit, die lijkt op de Nederlandse variant. Deze wet moet nog worden goedgekeurd door de lidstaten in de Raad van de Europese Unie.

Lees meer over:
Tip de redactie