Recensie: The Big Short maakt economische crisis met humor inzichtelijk

Zwarte komedie over de huizencrisis in de Verenigde Staten, met Christian Bale, Brad Pitt, Steve Carell en Ryan Gosling. Heeft vijf Oscarnominaties ontvangen.
BEOORDELING

Drie jaar na het begin van de economische crisis kwam Hollywood met de eerste film die de ingewikkelde materie probeerde uit te leggen: Margin Call (2011).

Die sombere film speelde zich over een periode van 24 uur af in de kantoren van een investeringsbank, waar men koortsachtig probeerde de schade van de zojuist ontdekte crisis te beperken. De low budget film (3,2 miljoen euro) bracht nauwelijks iets op in de VS (4,9 miljoen euro), waar men in de bioscoop liever niet aan de crisis herinnert wilde worden. Het intelligente script van J.C Chandor, tevens de regisseur, kreeg wel een Oscarnominatie.

Een veel groter kassucces was The Wolf of Wall Street (2013), maar dat was dan ook een spectaculaire schelmenkomedie van 92,3 miljoen euro, met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol. De film van Martin Scorsese bracht 108 miljoen euro op in de VS en wereldwijd 361,7 miljoen euro, en kreeg vijf Oscarnominaties, waarvan er overigens niet één werd verzilverd. Maar eindelijk kon er eens hard gelachen worden om de economische crisis.

Huizenmarkt

The Big Short, die deze week uitkomt, houdt het midden tussen Margin Call en The Wolf of Wall Street. De zwarte komedie van Adam McKay (vooral bekend van melige komedies als Anchorman) heeft de luchtigheid en vaart van The Wolf of Wall Street, met komische terzijdes en bizar gekapte personages die tegen de camera praten.

Maar de ondertoon van de film - gebaseerd op ware gebeurtenissen - is serieuzer, aangezien hij niet in de decadente jaren 90 speelt maar aan de vooravond van de kredietcrisis van 2008.

The Big Short draait rond een aantal slimmeriken die als eersten door hadden dat de huizenmarkt dreigde in te storten onder de last van slechte hypotheken. Waarschuwden ze dus de banken, de politiek of de pers? Welnee: ze bedachten een manier om er zelf beter van te worden. En ze volgden daarbij het motto van Jeremy Irons in Margin Call: "There are three ways to make a living in this business: Be first. Be smarter. Or cheat."

Glazen oog

De grootste bolleboos van dit stel is Michael Burry (de voor een Oscar genomineerde Christian Bale), een excentrieke belegger die zijn gebrek aan sociale vaardigheden compenseert met een extreem scherp inzicht in financiële ontwikkelingen. De autistische analist, die eigenlijk arts is, spendeert hele dagen in zijn kantoor waar hij blootsvoets ijsbeert met hardrock op volle sterkte en met zijn ene oog - zijn andere is van glas - de beurskoersen observeert.

Burry had in maart 2005 (!) als eerste door dat de huizenmarkt vroeg of laat zou instorten omdat de banken obligaties aanbieden, gebaseerd op hypotheken die mensen niet meer kunnen opbrengen. Hij wil "short gaan" op deze hypotheekobligaties, oftewel: speculeren op verlies. Zodra ze gaan dalen, maakt hij winst. Omdat dit saaie en lastige materie is laat de regisseur de bloedmooie Margot Robbie (bekend uit The Wolf of Wall Street) opdraven om de finesses uit te leggen terwijl ze in een bubbelbad ligt. Alsof je dan nog let op wat ze zegt, maar geestig is het wel. Hij past het trucje later nog een keer toe, met onder meer Selena Gomez.

Uitlachen

De hoofdpersonen van The Big Short zijn geen helden, zoals Ryan Gosling al in de proloog waarschuwt. Het zijn geen klokkenluiders die aan de bel trekken in een poging te redden wat er te redden valt, maar cynische beleggers die een product bedenken waarbij ze zelfs aan de totale ineenstorting van de economie kunnen verdienen.

Niet dat het veel had uitgemaakt als ze wél hadden aangeklopt bij pers of politici, want niemand had ze geloofd. Wanneer Burry bij de bankiers Goldman Sachs voorstelt om voor 100 miljoen credit default swaps te kopen - die pas winst zullen maken wanneer de hypotheekobligaties dalen - wordt hij in zijn gezicht uitgelachen omdat ze heilig geloven in de stabiliteit van de huizenmarkt: "u geeft ons gratis geld, daar zeggen we geen nee tegen!". Maar wanneer hij uiteindelijk bij diverse banken 1,3 miljard dollar aan credit default swaps heeft lopen raken anderen geïnteresseerd in zijn bizarre gok. Zoals Jared Vennett (Ryan Gosling), die met zijn gladde praatjes het investeringsbureau van Mark Baum (Steve Carell) probeert te interesseren. En elders weten twee ambitieuze aspirant-beleggers de teruggetrokken speculant Ben Rickert (Brad Pitt) te interesseren in de materie.

Jenga-pitch

De nu al klassieke Jenga-pitch van Gosling als Vennett is slechts één van de vele voorbeelden van de ijzersterke scènes en dialogen in de film. Dat maakt The Big Short, ondanks het ogenschijnlijk suffe onderwerp, prima popcornvermaak. Net als bij The Wolf of Wall Street is het devies: we zijn er toch al voor enorme bedragen ingeluisd door de banken, laten we dan ook maar een tientje voor de bioscoop uitgeven zodat we er nog eens smakelijk om kunnen lachen.

Maar ook de gitzwarte gevolgen van de crisis komen aan bod, want de opgefokte Mark Baum (geweldige rol van Steve Carell) worstelt met zijn geweten ("dit systeem is een atoombom van fraude en stupiditeit!"), net als de door Pitt gespeelde kluizenaar Rickert: "Als we gelijk hebben verliezen mensen hun huizen, hun banen en hun pensioen. Daarom heb ik een hekel aan de bankwereld: voor bankiers zijn mensen niet meer dan cijfers." 

Want het mag dan lijken alsof ze het opnemen tegen de banken, maar in feite speculeren ze op het ineenstorten van de economie, en zijn ze niet te beroerd om te cashen als het zover is. Dit zijn geen helden, maar hypocrieten, met bovendien legendarisch slechte kapsels. Maar dat maakt de film er alleen maar vermakelijker op.

Oscars

Behalve Bale is ook de film, het script, de regisseur en de montage voor een Oscar genomineerd. Bale, Oscarwinnaar voor zijn rol in The Fighter, heeft in de categorie Beste Mannelijke Bijrol geduchte concurrentie van Sylvester Stallone, wiens Creed ook deze week uitgaat. Ook in de andere categorieën (Regie, Film, Montage) is de concurrentie enorm; de grootste kans maakt The Big Short op de Oscar voor Beste Bewerkte Script. Maar net als bij de huizenmarkt is ook bij de Oscars niets zeker.

Te zien in 49 zalen

Lees meer over:
Tip de redactie