Overlevende Tweede Wereldoorlog op zoek naar verleden

AMSTERDAM - De zoektocht naar het verleden van Anneke Kohnke, overlevende van de Holocaust, brengt gevoelige en bijzondere informatie aan het licht.

Documentairemaker Deborah van Dam sprak erover met NU.nl.

De documentaire The Baby vertelt het verhaal van Anneke Kohnke, de baby die als enige van haar familie de Tweede Wereldoorlog overleefde.

Nooit eerder ging ze op zoek naar haar verleden, maar doordat verschillende personen uit die tijd contact met Kohnke opnemen komen steeds meer nieuwe gegevens boven tafel.

Vlak voordat Kohnke in 1942 gescheiden werd van haar ouders, woonde het gezin tijdelijk bij de familie Frank in Amsterdam. Otto Frank, vader van Anne Frank, blijkt een belangrijke rol te hebben gespeeld in de verhuizing van Kohnke naar de Verenigde Staten.

Gegrepen

Vanaf het moment dat regisseur Van Dam de koerier ontmoette die ‘de baby’ tijdens de oorlog bij de ouders wegnam, was ze gegrepen door het verhaal. Omdat de ouders van Kohnke niet met hun baby mochten onderduiken werd het kind naar een pleeggezin in Voorburg gebracht.

''De manier waarop de koerier, Cora, daar op 92-jarige leeftijd op terugblikte raakte me'', vertelt Van Dam. ''Ze had contact met Anneke opgenomen, maar toen bleek Anneke zelf niets te weten over haar verleden. Dat was voor mij genoeg reden om er mee aan de slag te gaan.''

New York

Kohnke, opgegroeid bij haar oom en tante in New York, was altijd verteld dat het beter was zich niet in haar verleden te verdiepen. Een foto uit haar privécollectie laat Kohnke als baby zien, bij een meisje op schoot dat precies op Anne Frank lijkt.

Het zegt Kohnke weinig, de enige herinnering die ze aan haar leven in Nederland heeft is dat ze als kind werd opgesloten in de wc. Ook had ze vaak nachtmerries over smalle straten waarvan ze altijd het idee had dat ze daar werd opgepakt door de nazi’s.

Wanneer de inmiddels 71-jarige Kohnke terugkomt naar Nederland blijken de straten uit haar dromen op die van Voorburg te lijken.

Voorburg

In Voorburg woonde Kohnke drie jaar bij de familie Blacquière. Toen de familie tijdelijk naar Breda ging, kon Kohnke niet mee en werd naar een weeshuis gebracht. Haar pleegbroer, Fred Blacquière, neemt net als Cora in 2011 contact met haar op en Kohnke besluit naar Nederland te komen om bij de Yad Vashem-uitreiking te zijn voor Cora en haar onderduikouders.

Uit de zoektocht die ze bij terugkomst op touw zette, blijkt dat Otto Frank bemiddelde tussen de stichting Oorlogspleegkinderen en de familie Blacquière. De instanties besloten dat Kohnke niet meer terug kon naar de familie. Het bleek dat Kohnke als kind in dat gezin moeilijk kon aarden en daarom werd opgesloten en vastgebonden.

Pijnlijk

''Omdat deze gegevens allemaal in het privédossier van Anneke zaten wist niemand hier ooit van'', zegt Van Dam. Doordat Kohnke naar Nederland kwam ging Van Dam verder op onderzoek uit en kwamen de pijnlijke gegevens aan het licht.

''Deze ontknoping was heel intens, dit hadden we niet voorzien'', zegt Van Dam. "Je hebt tijdens het draaien een band opgebouwd en je weet dat de nieuwe feiten de hoofdrolspelers verdriet gaan doen.''

Van Dam was al materiaal aan het selecteren voor de montage en toen werd bekend waarom Kohnke niet bij de Blacquières bleef. ''Ik ben opnieuw naar de opnames gaan kijken en ontdekte momenten waarop Anneke, zelf ook van niets wetend, het steeds over die blijkbaar traumatische ervaringen had.''

Otto Frank

Van Dam, die eerder onder meer de documentaire Liesbeth List - Heb me lief maakte, ziet de nieuwe gegevens die over Otto Frank aan het licht zijn gekomen als een bijzondere aanvulling op dat wat er al over de man bekend was.

''Het is ongelofelijk hoe hij zich, koud uit de oorlog, heeft ingezet voor het belang van Anneke.''

The Baby gaat zondag in première op het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA).

Bekijk een fragment uit de documentaire:


Lees meer over:
Tip de redactie