Geboorteplek Charlie Chaplin nog altijd raadsel

AMSTERDAM - Hoewel Londen Charlie Chaplin al decennia eert als een van de grootste Londenaren ooit is onzeker of de ster van de stomme film wel in de Britse hoofdstad is geboren. 

Foto:  ANP

De Britse geheime dienst MI5 is er nooit in geslaagd Chaplins geboorteakte te vinden. Dat blijkt uit vrijdag vrijgegeven MI5-dossiers.

Chaplin heeft zijn leven lang beweerd dat hij op 16 april 1889 in Londen ter wereld kwam. Maar hij leek er ook behagen in te scheppen rookgordijnen rond zijn wieg op te trekken. Ook na jarenlang onderzoek wist MI5 die onduidelijkheid niet uit de wereld te helpen.

FBI

MI5 dook in de jaren vijftig in Chaplins verleden op verzoek van de Amerikaanse inlichtingendienst FBI. Die verdacht de filmster, als zovele van zijn vakgenoten, van stiekeme communistische sympathieën. FBI-chef John Edgar Hoover, een erkend communistenvreter, zou Chaplin voor 'een van Hollywoods salonbolsjewieken' hebben versleten.

Geruchten dat de Britse ster van Russische, Joodse of zelfs Franse afkomst was zongen al jaren rond. Chaplin zou ooit hebben gesproken van 'een terugkeer naar Rusland', zijn ware naam zou Israel Thornstein luiden, en zijn moeder zou hem in het Franse Fontainebleu op de wereld hebben gezet. Maar het onderzoek van de Britse evenknie van de FBI bracht geen uitsluitsel: de agenten zochten tot hun verrassing tevergeefs naar Chaplins geboorteakte. "Het lijkt erop dat Chaplin ofwel niet in dit land is geboren, ofwel onder een andere naam dan de huidige", concludeerde MI5.

Amerikaanse droom

Chaplins levensverhaal begint Dickensiaans, maar ontpopt zich als een ware Amerikaanse droom. Hij groeit op in een gezin van artiesten in Londen maar vertrekt in 1910 naar de Verenigde Staten. Daar slaat zijn sjofele alter ego met onafscheidelijke bolhoed, de Little Tramp, al snel aan. De kleine komiek maakt kaskrakers als The Gold Rush, City Lights en The Kid en groeit uit tot een van Hollywoods eerste filmsterren.

De Britse inlichtingendienst legde zich bij de onbevredigende uitkomst van het onderzoek naar het begin van Chaplins levensverhaal neer. De MI5 bekeek de Amerikaanse angst voor een communistische vijfde kolonne indertijd met een zekere scepsis, vond de verdenkingen tegen Chaplin 'onbetrouwbaar' en beschouwde Chaplin niet als gevaarlijk.

Plezier

En de omstreden ster zelf leek de geruchtenmachine over zijn afkomst met plezier aan te jagen. In een afgesloten lade werd na zijn dood een brief gevonden van een zekere Jack Hill, die beweerde dat Chaplin werd geboren 'in de woonwagen van mijn tante, een zigeunerkoningin'.

Chaplin zelf had in zijn autobiografie al verwezen naar zijn Roma-wortels. "Mijn oma was half-zigeuner. Dat was het lijk in onze familiekast."

Maar filmhistoricus Matthew Sweet acht die bewering daarmee nog niet bewezen. "Alom wordt aangenomen dat Chaplin in 1889 in Londen is geboren. Slechts het papiertje ontbreekt. Die brief toont niet aan dat hij in een zigeunerkamp werd geboren, maar eerder dat dat verhaal hem verschrikkelijk aantrok."