Vijf vragen over het sociaal akkoord

Het sociale overleg tussen het kabinet, vakbonden en werkgevers moet snel leiden tot een nieuw akkoord. Maar wat houdt dit sociale overleg nou precies in? NU.nl legt het u uit in vijf vragen.

Waarom is er overleg gevoerd?

Een sociaal akkoord is voor het kabinet van groot belang. Bij een breed draagvlak wordt het makkelijker om beleidsmaatregelen uit te voeren. 

Als beleid gesteund wordt door vakbonden en werkgevers, dan zal de oppositie daar ook sneller steun voor geven.  Dat is nodig omdat het kabinet in de Eerste Kamer geen meerderheid heeft en plannen van het kabinet daar dus geblokkeerd kunnen worden.

Maar ook zorgt een akkoord voor rust in het land, omdat vakbonden dan niet meer zo snel actie zullen voeren of staken, omdat ze al voor het beleid getekend hebben. 

Interne onenigheid binnen de FNV zorgde er tijdens de vorige kabinetsperiode anderhalf jaar lang voor dat de overlegstructuur tussen overheid, werkgevers en vakbonden stroef verliep.

De FNV daarentegen verweet de werkgevers juist de normale overlegstructuur te ontlopen door 'een ondergrondse tunnel’ met het kabinet Rutte I te graven. 

De partijen besloten echter met elkaar aan tafel te gaan zitten omdat de roep daartoe door de aanhoudende economische crisis in Nederland steeds groter werd. Er moeten oplossingen gevonden worden tegen de economische problemen en de stijgende werkloosheid . Vanuit verschillende hoeken werd dan ook opgeroepen tot een 'Nieuw akkoord van Wassenaar’.  

Dertig jaar geleden bereikten de overheid en de vakbonden in Wassenaar een akkoord over loonmatiging in ruil voor arbeidstijdverkorting. Het akkoord betekende een duidelijk einde van een moeizame periode in het overlegmodel en zorgde voor een stimulans van de economie.

Het nieuwe kabinet-Rutte benadrukte bij het aantreden dan ook het belang van de polder, waarna FNV-voorzitter Ton Heerts en voorman Bernard Wientjes van VNO-NCW na overleg met het kabinet in oktober vorig jaar verklaarden dat  de 'polder' terug is. Eind november volgde het eerste overleg tussen kabinet en sociale partners.

Wie zijn de hoofdrolspelers in het sociaal overleg?

Dat zijn namens het kabinet  minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken), Henk Kamp (Economische Zaken) en Jeroen Dijsselbloem (Financiën). Vanuit de vakbonden gaat het om Ton Heerts (FNV), Jaap Smit (CNV) en Reginald Visser, de voorzitter van de MHP, de vakcentrale voor middelbaar en hoger opgeleide professionals.

Vanuit de werkgevers zijn het Bernard Wientjes (VNO-NCW), Hans Biesheuvel (MKB Nederland) en Albert Jan Maat (LTO).

Hoe ging dat overleg precies?

De echte aftrap van het overleg was half december, toen alle vakbonden, werkgevers en betrokken bewindslieden van het kabinet met elkaar om tafel gingen. Na dit na overleg werd bekend ruim 100 miljoen extra vrij te maken voor de bouw en werklozen.

Het overleg loopt eind januari echter spaak als Ton Heerts zich erover beklaagt dat het kabinet zich niet aan de afspraken met de sociale partners houdt. Ingrepen in de AOW en op de woningmarkt worden volgens hem eenzijdig en zonder overleg doorgezet.

Ze worden nog verder bemoeilijkt als het kabinet besluit om 4,3 miljard extra te bezuinigen bovenop de 16 miljard die al was afgesproken. De extra bezuinigingen zijn nodig om te kunnen voldoen aan de begrotingsregels uit Brussel, die bepalen dat een land geen hoger begrotingstekort mag hebben dan 3 procent.

Nederland was zelf een van de belangrijkste pleitbezorgers van een strengere handhaving van de 3 procentsregel, als een van de oplossingen tegen de schuldencrisis.

De nieuwe bezuinigingen vallen echter zwaar bij de vakbonden, waar nog altijd een grote actiebereidheid is. Rutte reist dan ook naar Den Bosch om Heerts ervan te overtuigen door te gaan met de gesprekken.

Daarop besluit Heerts voorlopig alleen nog te onderhandelen met de werkgevers, en pas daarna met het kabinet. Van het nog altijd verdeelde FNV krijgt Heerts uiteindelijk het mandaat om te onderhandelen in maart, maar de WW en ontslagrecht zijn voor hem onbespreekbaar.

Gesprekken hierover mogen alleen worden gevoerd als dit tot verbetering leidt.  Achter de schermen gaan de informele gesprekken tussen kabinet, werkgevers en de vakbonden wel door.

Waarom duurde het zo lang?

Asscher laat eind maart weten niet eindeloos te willen wachten op een sociaal akkoord. Als er 31 maart geen akkoord is, is er volgens hem sprake van een “nieuwe situatie''. 

In eerste instantie wilde hij begin maart al meer duidelijk hebben. Dat komt mede omdat er een deadline ligt uit Brussel.  Het kabinet moet voor 1 mei een pakket maatregelen aan Brussel sturen waaruit blijkt dat Nederland in de toekomst weer gaat voldoen aan de begrotingsregel van 3 procent. 

Daar houdt ons land zich al enige tijd niet aan; het tekort kwam in 2011 uit op 4,7 procent en in 2012 op 3,8 procent. Voor 2013 wordt een tekort van 3,3 procent verwacht. Vorig jaar gaf Brussel een ferme waarschuwing: als Nederland zich in 2013 niet aan de afspraken zou houden, volgt er een boete.

De regels zijn belangrijk voor de financiële stabiliteit van de euro. Ook wordt ons land in de gaten gehouden wegens de 'economische onevenwichtigheden’ zoals de woningmarkt. Nederland heeft nu gerekend op coulance uit Brussel om pas in 2014 aan begrotingsregels te voldoen.  

Maar daarvoor wil Brussel wel een hervormingspakket terug zien, dat dus op voldoende steun kan rekenen. Daarom is de steun van de sociale partners zo belangrijk.

Hoe ziet het akkoord eruit?

Het bezuinigingspakket van 4,3 miljard voor 2014 gaat volledig van tafel. In augustus wordt bezien of er alsnog extra maatregelen voor 2014 worden genomen. Het kabinet hoopt dat dit niet nodig is, omdat het akkoord de economie door een herstel van vertrouwen moet stimuleren. "We moeten niet zo somberen", zo vindt Rutte. 

Over de bezuinigingen in augustus ontstaat veel onduidelijkheid. Is het kabinet van plan de 3 procentsregel los te laten? Rutte en Dijsselbloem haasten zich te zeggen van niet, de vakbonden hopen daarentegen wel op verder uitstel. "Je moet een zieke patiënt niet iedere tien minuten temperaturen", zo is de redenatie. 

Door het stopzetten van de bezuinigingen gaat de aangekondigde nullijn bij de overheid en in de zorg en het onderwijs niet door.  Een paar maanden later blijkt dat bezuinigingen toch nodig zijn; nu zelfs 6 miljard in plaats van 4,3 miljard.  In augustus wordt duidelijk hoe dit bezuinigingspakket er precies uit gaat zien. 

De afspraken uit het regeerakkoord over de WW-duur worden geschrapt. In plaats daarvan wordt de WW vanaf 2016 geleidelijk verkort naar twee jaar. Sectoraal kunnen afspraken gemaakt worden voor een langere WW.

Het ontslagrecht wordt aangepakt. Bij economische reden of arbeidsongeschiktheid blijft de UWV-route bij ontslag. Bij een conflict geldt de route via de kantonrechter.

Het quotum voor arbeidsgehandicapten wordt geschrapt. In plaats daarvan hebben werkgevers zich verplicht om arbeidsgehandicapten in dienst te nemen. Geleidelijk aan moet dit er voor zorgen dat er vanaf 2020 jaarlijks 10.000 mensen met een arbeidshandicap worden aangenomen. Als ze dat niet halen volgt alsnog een wettelijk quotum. De wet blijft ook tussendoor een stok achter de deur.

De positie van flexwerkers wordt versterkt. Zo komen ze sneller in aanmerking voor een vast contract en worden schijnconstructies aangepakt.

Lees meer over de afspraken uit het akkoord 

Tip de redactie