Dit moet je weten over vrijhandelsverdrag CETA

CETA is het vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en Canada. Wat staat er in dit verdrag en welke gevolgen kan CETA hebben? NU.nl zet de belangrijkste feiten op een rijtje.

CETA staat voor Comprehensive Economic and Trade Agreement (letterlijk: alomvattend economisch en commercieel akkoord). Het verdrag wordt vaak gezien als het "kleine, vriendelijkere broertje" van TTIP, het omstreden vrijhandelsakkoord tussen de EU en de Verenigde Staten.

Het handelsverdrag met Canada wordt bovendien beschouwd als blauwdruk voor TTIP.  De onderhandelingen over dat laatste verdrag stuitten op breed protest aan Europese zijde en verliepen mede daarom allesbehalve soepel.

CETA moet vrije handel tussen Europa en Canada makkelijker maken.

CETA is een lijvig verdrag; het omvat maar liefst 1.598 pagina's, die voor de ratificatie worden vertaald in alle in de Europese Unie gesproken talen. Ter vergelijking: de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraine bestaat uit 323 pagina's.

Doel van CETA is om alle handel tussen de Europese Unie en Canada makkelijker te maken. In CETA worden daarom de meeste bestaande handelsbarrières opgeheven. 

Zo staat in het akkoord onder meer dat voor handel tussen de Europese Unie en Canada geen douanerechten meer hoeven te worden betaald, behalve voor sommige landbouwproducten. Ook krijgt de EU met het verdrag bijvoorbeeld toegang tot de Canadese markt voor overheidsopdrachten. Het bevat daarnaast maatregelen om investeringen te stimuleren.

Net als TTIP, is CETA een handelsverdrag "nieuwe stijl": het gaat over meer dan directe handel alleen. Daarom staan in het verdrag ook afspraken over het tenietdoen van andere regels die als barrière worden gezien. Zo spreken de EU en Canada bijvoorbeeld af dat ze elkaars kwaliteitstesten als gelijkwaardig accepteren. Een extra test is dan niet meer nodig. Voorwaarde is wel dat de veiligheid van het product gegarandeerd blijft.

Uitleg: Wat is handelsverdrag CETA?

Het verdrag moet zorgen voor economische groei.

Volgens voorstanders van het handelsverdrag zorgt CETA voor groei van de economie en meer werkgelegenheid. De handel tussen de EU en Canada zou vanwege het verdrag met 25 miljard euro per jaar kunnen groeien. Ook zou CETA in Europa voor veertienduizend nieuwe banen kunnen zorgen. 

Volgens de Europese Commissie kan het handelsakkoord in totaal leiden tot een jaarlijkse toename van het Europese bruto binnenlands product (bbp) met 11,6 miljard euro. In 2015 bedroeg het bbp van de lidstaten van de EU samen 14.700 miljard euro.

Minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel) stelt dat CETA voor Nederland jaarlijks tussen 600 miljoen en 1,2 miljard euro kan opleveren. Nederland is na de VS de grootste investeerder in Canada. Volgens het kabinet zorgt CETA er verder voor dat consumenten lagere prijzen betalen en uit meer producten kunnen kiezen.

CETA kent een lange geschiedenis.

Al in 1998 verscheen het eerste verkennende rapport. Toch begonnen pas in mei 2009 de officiële onderhandelingen over CETA. Op dat moment was al wel afgesproken om "in principe" een handelsakkoord te sluiten. Details over het verdrag bleven lang geheim. Pas in oktober 2013 brachten de EU en Canada een aantal hoofdlijnen naar buiten. 

In september 2014 was het verdrag klaar. Het ligt ter goedkeuring bij de Europese en de nationale instituties. Aan de tekst van het verdrag kunnen zij niets meer veranderen.

De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, heeft in juli 2016 besloten dat CETA een "gemengd verdrag" wordt. Dat betekent dat het verdrag door het Europees Parlement en door iedere lidstaat afzonderlijk goedgekeurd moet worden. In Nederland heeft de Tweede Kamer in oktober vóór het verdrag gestemd.

In oktober 2016 stemde de Waalse regering tegen het vrijhandelsverdrag.

De Belgische premier Charles Michel kon het vrijhandelsverdrag niet direct ondertekenen, omdat de federale Belgische regering daar geen toestemming van de Waalse regering voor kreeg.

De Waalse regering had onder meer problemen met een in het verdrag opgenomen arbitragesysteem. De Walen vreesden dat dit systeem door Canadese multinationals misbruikt kan worden. Na onderhandelingen is het gelukt om de Waalse regering over te halen toch met het verdrag in te stemmen. Op 30 oktober werd het verdrag ondertekend. 

Tegenstanders vrezen negatieve gevolgen voor de agrarische sector, publieke diensten en het milieu.

Organisaties als Greenpeace, Milieudefensie, Foodwatch en vakbonden voeren actie tegen CETA. Ze vrezen dat het vrijhandelsverdrag vooral goed is voor grote bedrijven en dat de afspraken voor gewone burgers juist veel nadelige gevolgen hebben.

Milieubelangengroepen wijzen op de Europese afspraken over klimaat en dierenwelzijn en vragen zich af hoe die zich tot CETA verhouden. Biologische en kleinschalige Europese boeren krijgen volgens critici straks concurrentie van grote Canadese landbouwbedrijven, die aan lagere standaarden voor voedselveiligheid en dierenwelzijn hoeven te voldoen. 

Boerenorganisaties vrezen bovendien dat het akkoord negatieve gevolgen heeft voor de Europese export van varkensvlees en rundvlees.

Meer dan 111.000 Nederlanders ondertekenden in 2015 een petitie tegen CETA. En in september 2016 waren er in verschillende Duitse steden massale protesten tegen zowel TTIP als CETA. De actie van het Europese burgerinitiatief Stop TTIP & CETA haalde ruim 3,2 miljoen handtekeningen op.

Veel kritiek richt zich op een apart rechtsstelsel in CETA.

Critici stellen dat CETA in feite een soort "TTIP via de achterdeur" is. Dat komt doordat CETA, net als TTIP, aan grote bedrijven een alternatief rechtssysteem biedt waarmee ondernemingen overheden kunnen aanklagen.

Zo kunnen bedrijven buiten reguliere rechtbanken om schadevergoedingen eisen. Dit kan bijvoorbeeld als het milieubeleid van een regering de verwachte bedrijfswinst tenietdoet.

De Europese Commissie heeft onder publieke druk die speciale rechtsgang, in vakjargon ISDS (Investor to State Dispute Settlement), hervormd en stelt dat de scherpe randjes er nu van af zijn. Volgens het definitieve verdrag bespreken vaste arbiters de zaak, zijn de zittingen openbaar en kan een land in beroep tegen de uitspraak.

Critici zeggen dat daarmee weinig is veranderd, omdat ook in dat geval een multinational een land kan aanklagen als nieuwe wetgeving de verwachte winst in de weg staat. Europese rechters stellen zelfs dat de clausule een gevaar vormt voor de Europese rechtsstaat.

Via CETA kunnen niet alleen Canadese, maar ook Amerikaanse multinationals Europese landen aanklagen. Bijna 80 procent van de grote Amerikaanse bedrijven heeft een dochteronderneming in een Canadese stad.

Lees meer over:
Tip de redactie