Achtergronden

Stevent Venezuela af op een burgeroorlog?

Onlangs leek de onrustige situatie in Venezuela een nieuwe wending te nemen toen een politieagent in een helikopter het vuur opende op het Hooggerechtshof in Caracas. Stevent het land af op een burgeroorlog?

De beelden zijn als uit een film: een helikopter cirkelt rondom het gebouw in de hoofdstad Caracas, waar de hoogste gerechtelijke instantie van Venezuela gehuisvest is. Er klinken schoten en verschrikte stemmen op de achtergrond.

Het lijkt, althans zo gaat het verhaal, te gaan om een actie die op touw is gezet door Oscar Pérez, een voormalig hoofd van de CICPC, de Venezolaanse onderzoeks- en inlichtingeninstantie. In een video, die kort na het incident werd vrijgegeven, liet Pérez, geflankeerd door vier gemaskerde mannen met geweren, weten in opstand te komen tegen de "tirannie en straffeloosheid" van de regering.

Volgens de regering van president Nicolás Maduro handelde Pérez in opdracht van de Amerikaanse buitenlandse inlichtingendienst CIA en de Amerikaanse ambassade in Caracas. Hier is echter geen bewijs voor geleverd. De Venezolaanse oppositie denkt dat de gebeurtenis in scène is gezet om de repressie van het regime te vergoelijken.

Situatie Venezuela

  • Venezolanen gaan al maanden de straat op om te protesteren tegen het regime.
  • Inwoners zijn met name boos vanwege slechte economische situatie
  • De protesten worden hard neergeslagen.
  • Sinds het dalen van de olieprijs neemt de armoede toe.

Vaag verhaal

"Het is een vaag verhaal", stelt Michiel Baud, historicus en directeur van het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns-Amerika (Cedla) in Amsterdam. "Is het iemand geweest van het regime of is dit een teken dat de oppositie groeit? Alles kan, maar iets klopt er niet aan het verhaal. De helikopter was té mooi gefilmd en de video van Pérez leek wel een Rambofilm. Maar belangrijker, het heeft in elk geval geen effect gehad en Pérez zelf is nergens meer te vinden."

Al maanden gaan duizenden Venezolanen de straat op om te protesteren tegen het chronisch economisch wanbeleid van de regering en de toenemende repressie van het regime van president Maduro. Inmiddels zijn sinds april zeker tachtig mensen om het leven gekomen door het geweld waarmee de demonstraties de kop in werden gedrukt.

Controle

Valt er na alle betogingen en het verliezen van de meerderheid in het parlement die de socialisten van Maduro tot 2015 hadden, al te spreken kleine deukjes in de regering Maduro? Nee, volgens Baud heeft Maduro alles nog volledig onder controle. "Het is een beetje gek om over controle te spreken, want het is een puinhoop in het land, maar hij heeft nog steeds de macht over het staatsapparaat en de militairen en dat is voor hem het belangrijkste."

Waar de bevolking te maken heeft met grote armoede door inflatie en de dalende olieprijs, daar genieten ambtenaren en militairen speciale voorzieningen en merken ze niet dat alles onbetaalbaar is geworden voor de gewone man. "De militairen hebben hun lot verpand aan het regime van Maduro, ook al zijn ze het misschien niet met zijn beleid eens, het heeft voor hen een veel te hoge prijs om hem af te vallen", stelt Baud.

Toch zou een ommezwaai van de huidige situatie in het land volgens Baud van de militairen moeten komen, omdat de centrumrechtse oppositie in het parlement al lange tijd machteloos is omdat ze onderling te verdeeld zijn om gezamenlijk tegenwicht te bieden.

"Ik denk dat het lijntje waaraan de regering hangt pas zal breken als de militairen klaar zijn met Maduro. Ik kan me voorstellen dat er in de jungle wel groeperingen zijn die de wapens oppakken om een guerrilla te beginnen, maar dat is pure speculatie en bovendien duurt het wel even voordat zoiets vorm krijgt en ik mag hopen dat er voor die tijd wel wat is veranderd."

Luisa Ortega Diaz

Een luis in de pels van Maduro is inmiddels procureur-generaal Luisa Ortega Diaz. Zij kwam eind maart in beeld toen het Hooggerechtshof besloot de bevoegdheden van het parlement over te nemen. Diaz, oorspronkelijk ook aanhanger van de leer van voormalig president Hugo Chávez die Maduro zegt uit te dragen, noemde de actie een "breuk van de grondwettelijke orde" en vond het haar "onvermijdelijke historische plicht" om de beslissing te veroordelen, schrijft The Guardian. Kort daarop draaide Maduro de stap terug, maar de eerste grote protesten waren al een feit.

Begin juni riep Ortega Diaz de Venezolanen in opstand te komen tegen het voorstel van Maduro om de grondwet te herschrijven. Door deze stap zou Maduro zelf langer aan de macht kunnen blijven. Afgelopen woensdag besloot het Hooggerechtshof een procedure te starten om Ortega Diaz af te zetten, werden haar activa bevroren en werd haar verboden het land te verlaten.

"Ze is inmiddels een beetje een Don Quichot", stelt Edwin Koopman Latijns-Amerika journalist van het radioprogramma Bureau Buitenland. "Ze heeft niet veel mensen om haar heen en nu worden al haar mogelijkheden ingeperkt, dus kan ze nog vrij weinig van betekenis zijn."

Luisa Ortega Diaz tijdens een bijeenkomst op 19 juni op haar kantoor in Caracas. (Foto AFP) 

Voorspelbaar

Was de opstand zoals die zich de laatste maanden heeft ontvouwd te voorspellen? Volgens Koopman wel. "Ik schreef in 2011 een boek over het land en alles wat nu speelt, vond toen ook al plaats (onder het bewind van wijlen president Hugo Chávez, red.). Er was schaarste en corruptie, radiostations werden gesloten en de grondwet werd verkracht."

Het grote verschil tussen toen en nu is vooral het feit dat er toen nog geld was en dat is nu op. "De oorsprong van de huidige ellende ligt bij Chávez die met zijn Bolivarisitische ideologie alle lucratieve bedrijven ombouwde tot staatsbedrijven. De Staat wist die bedrijven vervolgens niet goed te laten draaien."

“In principe is er al sprake van een low key burgeroorlog”
Michiel Baud

Maar zolang er geld binnenkwam door de grote olievoorraden die het land rijk is, de economie draait voor 95 procent op de export van olie, waren deze zaken niet direct reden voor grote protesten. De bevolking werd zoet gehouden met cadeautjes. Maar sinds de olieprijzen in 2014 gingen dalen, raakt het geld en het geduld bij de bevolking op.

Koopman: "Er is nog wel eten, maar vooral de lagere klasse, en daartoe behoort toch zeker wel de helft van de bevolking, heeft geen geld meer en dus zijn ze meer bezig met overleven dan met de straat op gaan. Het zijn dan ook met name de jongeren van de middenklasse die protesteren tegen het regime."

Burgeroorlog

Stevent Venezuela af op een burgeroorlog? Historicus Baud: "In principe is er al sprake van een low key burgeroorlog. Er is repressie, er vallen doden tijdens protesten en er worden mensen zomaar opgepakt. Als de oppositie daadwerkelijk naar de wapens grijpt zou het nog wel eens goed uit de hand kunnen lopen."

Koopman meent dat er geen sprake is van een burgeroorlog. "Dat is te alarmistisch. Dan moet je twee gewapende groepen tegenover elkaar hebben en dat is niet aan de orde. Daar was misschien even sprake van met die politieagent (Pérez, die vanuit de helikopter het Hooggerechtshof beschoot, red.), maar die man is alleen en ik zie de Venezolanen voorlopig niet zo snel de wapens oppakken."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:
Tip de redactie