Bij deze grote lopende FBI-onderzoeken was Comey betrokken

Het onverwachte ontslag van FBI-baas James Comey lijkt samen te hangen met twee grote onderzoeken die hij leidde: de e-mails van Hillary Clinton en de Russische connectie van Donald Trump. Waar draaiden beide zaken precies om?  

De e-mail-affaire rond Hillary Clinton begon in maart 2015.

In haar functie als minister van Buitenlandse Zaken (2009-2013) heeft Clinton haar privéserver gebruikt voor het versturen van officiële e-mails als overheidsfunctionaris. Het ging om duizenden e-mails die geheime diensten als 'geheim' hadden geclassificeerd.

De zaak kwam aan het rollen tijdens het onderzoek van het Huis van Afgevaardigden naar de aanval op de Amerikaanse ambassade in de Libische stad Benghazi in 2012. Hierbij vielen vier doden, waaronder de ambassadeur.

Het verhoor van Clinton over deze zaak in oktober 2015 duurde uren en ging voornamelijk over haar e-mailfouten als minister van Buitenlandse Zaken.

De FBI startte een onderzoek naar de zaak.

Dit onderzoek werd al in juli 2015 aangekondigd, vóór het verhoor van Clinton voor de officiële commissie dat een half jaar later plaatsvond. Clinton werkte mee aan het onderzoek en deelde haar volledige e-mailserver met het ministerie van Justitie.

In juli 2016, een half jaar vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen, verklaarde Comey dat er geen aanklacht tegen Clinton zou worden ingediend. Ze had wel fouten gemaakt, maar juridisch was er geen zaak tegen haar te bouwen. Slechts een klein deel van de e-mails bevatten echt cruciale veiligheidsinformatie.

Ondanks deze uitlatingen van Comey hamerde Trump in de campagne op het e-mailschandaal.

Trump schetste tijdens zijn campagne een beeld van Clinton als onbetrouwbare opportunist.

Op 28 oktober, elf dagen voor de verkiezingen, maakte de FBI bekend dat het onderzoek naar het mailverkeer van Clinton werd heropend. De heropening van het onderzoek vlak voor de verkiezingen kwam daarom voor velen als een verrassing. 

Comey liet weten dat er nieuwe e-mails van Clinton waren gevonden en dat er opnieuw onderzoek werd gedaan om te kijken of de mails belastend materiaal bevatten. De e-mails waren gevonden op een apparaat van Huma Abedin, een belangrijk assistent van Clinton en de vrouw van de omstreden Anthony Weiner.

Weiner, een voormalig congreslid, kwam in opspraak doordat hij seksueel getinte berichtjes stuurde naar een minderjarig meisje. Trump prees destijds Comey’s streven uit te zoeken wat er precies was gebeurd.

Clinton verwijt Comey met zijn uitlatingen eind oktober de verkiezingen te hebben gemanipuleerd.

Wederom bleken de e-mails geen belastende informatie te bevatten. De Democratische kandidaat zegt echter dat het e-mailschandaal en de invloed van Russische hackers de oorzaak zijn van haar nipte verlies (zij kreeg 3 miljoen stemmen meer maar verloor toch). "Als de verkiezingen twee weken eerder hadden plaatsgevonden, was ik nu president geweest", aldus Clinton.

De uitspraken van Comey waren controversieel. Ten eerste omdat het ongebruikelijk is voor de FBI om uitspraken te doen over lopend onderzoek. Daarnaast is het gebruikelijk in verkiezingstijd ver te blijven van zaken die alleen al de vermoedens van partijdigheid zouden kunnen oproepen.

Comey heeft zich begin mei in het Congres moeten verantwoorden.

Hij bleef bij zijn beslissing en noemde het niet melden van het onderzoek naar de e-mails het "achterhouden van informatie". Comey meende ook dat het onderzoek naar Clinton gesloten kon worden omdat er geen reden was haar te vervolgen.

Volgens onderminister van Justitie Rosenstein had Comey dat niet mogen doen omdat het niet zijn taak was daarover te oordelen. Met zijn uitspraak ging Comey volgens Rosenstein op de stoel van de minister van Justitie zitten.

Comey besloot medio 2016 ook tot een onderzoek naar de Russische betrokkenheid bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

In maart 2017 maakte Comey bekend dat dit onderzoek al loopt sinds juli 2016. Eind 2016 bleek uit onderzoek van Amerikaanse veiligheidsdiensten defintief dat Russische hackers zich hadden bemoeid met de verkiezingen. Volgens de NSA zouden alleen de Democraten hier slachtoffer van zijn geworden, niet de Republikeinen van Trump.

Volgens Comey hadden de Russen als doel de verkiezingen te beïnvloeden in het voordeel van Trump en werd hierom een onderzoek gestart naar Trumps medewerkers. De president is zelf vooralsnog geen onderwerp van het onderzoek.

Leden van het campagneteam van Donald Trump hadden herhaaldelijk contact met topleden binnen de Russische inlichtingendiensten.

Onderschepte telefoongesprekken en transcripties van telefoongesprekken wijzen hierop, melden vier Amerikaanse functionarissen aan The New York Times. De bronnen stellen dat de onderschepte communicatie niet beperkt bleef tot leden van de Trump-campagne, ook andere medewerkers van Trump waren hierbij betrokken.

Amerikaanse inlichtingendiensten onderschepten de communicatie rond dezelfde tijd dat zij bewijs zochten dat Rusland achter de hack van de Democraten zat. Gekeken werd of het campagneteam samenspande met de Russen bij de hack of bij andere manieren om de verkiezingen te beïnvloeden. Bewijs hiervoor zou niet zijn gevonden.

Het contact met de Russen zou hebben plaatsgevonden in de periode dat Donald Trump zich zeer regelmatig positief over de Russen uitliet.

Veiligheidsadviseur Michael Flynn moest half februari opstappen vanwege zijn banden met Rusland.

Flynn had vóór zijn aantreden als Veiligheidsadviseur gesprekken gehad met de Russische ambassadeur. Dit ging onder meer over de door president Barack Obama opgelegde sancties tegen Rusland. Ook zou Flynn al in 2015 een vriendschappelijk gesprek met de Russische president Vladimir Poetin hebben gehad.

Daarnaast heeft de voormalige topman van de regering Trump waarschijnlijk buitenlandse betalingen ontvangen uit Rusland en Turkije zonder dat hij daarvoor toestemming had gevraagd of gekregen. Dit is tegen de wet. Ook zou hij na zijn militaire carrière hebben gelobbyed voor de Turkse overheid. Daar zou hij meer dan een half miljoen dollar aan hebben overgehouden.

Het Witte Huis weigerde eerst documenten hierover vrij te geven. Deze weigering schoot zelfs veel Republikeinen in het verkeerde keelgat.

Ook de inlichtingencommissie van de Amerikaanse Senaat laat onderzoek verrichten naar de Russische hacks.

Tijdens de twee verhoren van Comey, half maart en begin mei, bevestigde hij dat er sinds juli vorig jaar formeel onderzoek wordt gedaan naar de banden tussen het campagneteam van de Amerikaanse president Donald Trump en Rusland. Ook de mogelijke bemoeienis van de Russen met de Amerikaanse verkiezingen is onderwerp van onderzoek. Wanneer dit onderzoek zal zijn afgerond kon hij niet zeggen. 

Trump doet de verhalen over vermeende Russische hacks tijdens de presidentsverkiezingen al maandenlang af als "nepnieuws". "De Democraten hebben het verhaal verzonnen en onder de aandacht gebracht om hun eigen slechte campagne te verdedigen", twitterde Trump na het eerste verhoor van Comey.

De senaatscommissie die het onderzoek doet heeft Trump berispt voor zijn uitlatingen.

"Mr President, de Russen hebben zich bemoeid met onze verkiezingen. Dat betwist niemand behalve u", stelde Congreslid Adam Schiff half maart. "De Russen zullen in de toekomst nogmaals toeslaan, als we niets doen. Daarom moet deze zaak tot op de bodem worden uitgezocht, voor het belang van het land. Stop hiermee, alstublieft."

Hij voegde daar aan toe dat Trump moest stoppen met het herhalen van zijn beschuldiging dat president Barack Obama hem in 2016 in de Trump Tower zou hebben afgeluisterd. Voor deze claim, die Trump sinds hij in het Witte Huis zit meerdere malen herhaalde, is geen enkel bewijs gevonden.

Lees meer over:
Tip de redactie