Waarom roept het ontslag van FBI-baas James Comey vragen op?

Op 9 mei ontsloeg de Amerikaanse president Donald Trump James Comey, directeur van de Amerikaanse federale politie (FBI). Waarom roept deze actie zoveel vragen op?

Het ontslag van Comey kwam voor zowel Democraten als Republikeinen uit de lucht vallen.

Trump ontsloeg Comey vanwege zijn mogelijk incorrecte uitspraken over de e-mailaffaire rondom de Democratische Hillary Clinton, maar het begint er steeds meer op te lijken dat er meer aan de hand is. In maart 2017 maakte Comey namelijk bekend dat de FBI sinds juli 2016 onderzoek doet naar de Russische betrokkenheid bij de Amerikaanse verkiezingen van november vorig jaar.

Eind 2016 bleek uit onderzoek van Amerikaanse veiligheidsdiensten dat Russische hackers zich hadden bemoeid met de verkiezingen. Volgens de NSA zouden alleen de Democraten hier slachtoffer van zijn geworden, niet de Republikeinen van Trump. Volgens Comey hadden de Russen als doel de verkiezingen te beïnvloeden in het voordeel van Trump en werd hierom een onderzoek gestart naar Trumps medewerkers. De president was zelf geen onderwerp van het onderzoek.

Trump vroeg Comey eerder een onderzoek naar voormalig veiligheidsadviseur Michael Flynn te staken.

In een memo vertelt de oud-FBI-directeur volgens The New York Times uitgebreid over details van het gesprek met Trump. Flynn moest na amper een maand ontslag nemen toen bleek dat hij vicepresident Mike Pence onjuist had geïnformeerd over zijn eerdere contacten met Russische functionarissen na de presidentsverkiezingen. Daarnaast verzuimde Flynn ook te melden dat hij in 2015 een betaald bezoek bracht aan Rusland en toen onder meer een gesprek had met president Poetin. 

De informatie toont mogelijk aan dat de president zich bemoeide met het onderzoek van de FBI en Justitie die vermeend contact onderzoeken tussen leden van de Trump-campagne en Rusland.  

Vanuit verschillende hoeken wordt het ontslag gezien als een doofpotaffaire.

Onder meer Chuck Schumer, leider van de Democratische partij in de Senaat, vroeg zich hardop af of het hier gaat om het weghouden van de feiten. "Komen deze onderzoeken (naar de Russische betrokkenheid, red.) te dichtbij voor de president? Het is verontrustend dat de minister van Justitie, Jeff Sessions, die zich terugtrok uit het onderzoek naar de Russische inmenging, betrokken is bij het ontslag van FBI-directeur Comey." 

Volgens de Democraten is het ontslag een politieke actie geweest. Ook anderen in Washington, waaronder verschillende FBI-veteranen, zien een vooropgezet plan van de president om af te komen van de lastige FBI-baas.

Zowel vanuit Democratische als Republikeinse hoek groeide de roep om een onafhankelijk onderzoek naar de Russische betrokkenheid bij de verkiezingen.

Het ministerie van Justitie gaf hier op18 mei gehoor aan door oud-FBI-directeur Robert Mueller aan te stellen als speciale aanklager in het Rusland-onderzoek. Hij wordt belast met het onderzoek naar "Russische pogingen om de presidentsverkiezingen van 2016 te beïnvloeden en aanverwante zaken", aldus het ministerie. Als speciale aanklager krijgt Mueller meer mogelijkheden om een onafhankelijk onderzoek uit te voeren dan een gewone aanklager zou hebben. Hij kan bijvoorbeeld niet worden weggestuurd door de president.

Aanvankelijk was het ontslag van Comey een advies van Trumps minister.

Terwijl Comey dinsdag zijn medewerkers toesprak op een bijeenkomst in Los Angeles kwam het nieuws naar buiten dat Trump hem per direct op straat had gezet. Dit gebeurde op basis van advies van de onderminister van Justitie, Rod Rosenstein. Comey zou vorige week tijdens een hoorzitting mogelijk onder ede incorrecte informatie hebben vrijgegeven over de email-affaire rondom Hillary Clinton.

Later zei Trump dat hij Comey al veel langer wilde ontslaan. Tijdens een interview met NBC News op 11 mei zei de Amerikaanse president dat hij dit sowieso zou gaan doen, ongeacht wat Rosenstein hem zouden adviseren. Bovendien onthulde hij nog een andere reden waarom hij Comey weg wilde hebben: het FBI-onderzoek naar de Russische betrokkenheid bij de verkiezingen.

Comey heeft op 8 juni getuigd voor de Inlichtingencommissie van de Senaat over zijn gesprekken met Trump.

Comey stelde er niet aan te twijfelen dat hij is ontslagen vanwege het FBI-onderzoek naar de Russische inmenging tijdens de presidentsverkiezingen. “We hadden een vreemde relatie, Trump wilde iets van me dat ik hem niet gaf. Ik ben ontslagen om dat er iets veranderd moest worden aan het onderzoek naar de Russen.”

Trump heeft volgens Comey druk uitgeoefend op het onderzoek naar de Russen. Comey stelt negen keer een een-op-een gesprek te hebben gehad met de president. Trump zou hebben gezegd: “Ik heb trouwe mensen nodig en ik verwacht loyaliteit”. Comey zei hierop dat hij “eerlijk loyaal” zou zijn.

De vraag is nu wat de gevolgen voor Trump zijn van de getuigenis.

De uitkomst van de hoorzitting kan in theorie grote gevolgen hebben voor het nu 139 dagen durende presidentschap van Trump. Zowel vanuit de Democraten als de Republikeinen is steeds meer kritiek te horen over de lopende gang van zaken.

Het Witte Huis laat donderdag weten dat Trump blij is dat Comey heeft bevestigd dat hijzelf geen onderwerp is van het FBI-onderzoek. "De president is geen leugenaar", voegt de woordvoerder er aan toe.

De affaire rondom Clinton gaat over de privé e-mailserver die ze als minister van Buitenlandse Zaken gebruikte voor haar werk.

In de zomer van 2016 bracht Comey naar buiten dat er een onderzoek werd gestart om te kijken of Clinton destijds staatsgevoelige informatie had verstuurd via dat privé e-mailadres. Uiteindelijk bleek dat er onvoldoende bewijs was om Clinton, op dat moment presidentskandidaat voor de Democraten, te vervolgen. Van de duizenden e-mails die Clinton vanaf haar privéaccount verstuurde bevatte slechts een klein deel geheime informatie.

Elf dagen voor de presidentsverkiezingen in november trad Comey weer in de openbaarheid.

Hij liet weten dat er nieuwe e-mails van Clinton waren gevonden en dat er opnieuw onderzoek werd gedaan om te kijken of de mails belastend materiaal bevatten. De e-mails waren gevonden op een apparaat van Huma Abedin, een belangrijk assistent van Clinton en de vrouw van de omstreden Anthony Weiner. Weiner, een voormalig congreslid, kwam in opspraak doordat hij seksueel getinte berichtjes stuurde naar een minderjarig meisje. Trump prees destijds Comey’s streven uit te zoeken wat er precies was gebeurd.

Wederom bleken de e-mails geen belastende informatie te bevatten.

Clinton verloor de verkiezingen uiteindelijk nipt en Trump werd president van de Verenigde Staten. Onlangs liet Clinton weten het e-mailschandaal en de invloed van Russische hackers op de verkiezingen te zien als de oorzaken van haar verlies. "Als de verkiezingen twee weken eerder hadden plaatsgevonden, was ik nu president geweest," aldus Clinton.

Comey’s uitspraken over de zaak van het e-mailgebruik van Clinton waren controversieel.

Ten eerste omdat het ongebruikelijk is voor de FBI om uitspraken te doen over lopend onderzoek. Daarnaast is het gebruikelijk in verkiezingstijd ver te blijven van zaken die alleen al de vermoedens van partijdigheid zouden kunnen oproepen. Comey moest zich hierover verantwoorden tegenover het Congres. Hij bleef bij zijn beslissing en noemde het niet melden van het onderzoek naar de e-mails het "achterhouden van informatie".

Comey meende ook dat het onderzoek naar Clinton gesloten kon worden omdat er geen reden was haar te vervolgen.

Volgens onderminister van Justitie Rosenstein had Comey dat niet mogen doen omdat het niet zijn taak was daarover te oordelen. Met zijn uitspraak ging Comey volgens Rosenstein op de stoel van de minister van Justitie zitten.

Lees meer over:
Tip de redactie