Dit weten we over het Turkse referendum

Op zondag 16 april gaat Turkije naar de stembus in een referendum over de uitbreiding van de macht van de Turkse president. Geregistreerde Turkse kiezers in Nederland mochten eerder al hun stem uitbrengen. Waar gaat het Turkse referendum eigenlijk over?

Het referendum draait om veranderingen aan het Turkse politieke systeem.

Turkije heeft momenteel een parlementair politiek systeem, waarin de premier het hoofd van de regering is. De president is het staatshoofd, maar heeft een voornamelijk ceremoniële rol.

Het referendum gaat over achttien wijzigingen van de Turkse grondwet, die het parlementair systeem moeten omvormen tot een presidentieel systeem. Het ambt van premier komt te vervallen en wordt vervangen door een of meerdere vice-presidenten. De ambtstermijn voor zowel parlementariërs als de president gaat van vier naar vijf jaar en de president wordt dan direct gekozen door de kiezers. Een president mag maximaal twee termijnen regeren.

De grondwetswijzigingen breiden de macht van de president sterk uit.

Naast staatshoofd wordt de president na de beoogde grondwetswijzigingen ook hoofd van de regering en leider van de regeringspartij. Vooral dat laatste is een duidelijke breuk met het huidige systeem, waarin de president wordt geacht de banden met zijn of haar partij te verbreken en zich neutraal op te stellen.

De president krijgt onder andere de bevoegdheid zonder toestemming van het parlement kabinetsministers en twee derde van de leden van het hooggerechtshof aan te stellen en de overheidsbudgetten vast te stellen. Daarnaast kan de president het parlement ontbinden, de noodtoestand uitroepen en per decreet nieuwe wetten uitvaardigen.

Voorstanders zeggen dat de hervormingen nodig zijn om de Turkse regering sterker te maken.

President Erdogan en zijn medestanders voeren aan dat het huidige Turkse systeem vaak leidt tot zwakke coalitieregeringen, die niet genoeg slagkracht hebben om belangrijke besluiten te nemen. Het nieuwe systeem zou de positie van de Turkse regering versterken en die in staat stellen het land beter te verdedigen tegen dreigingen van binnenuit (zoals het langlopende conflict met de Koerdische minderheid) en van buiten (zoals aanslagen door Islamitische Staat).

Erdogan pareert kritiek op de voorgenomen hervormingen door te wijzen op de Verenigde Staten en Frankrijk, waar de president ook een uitvoerende in plaats van een puur ceremoniële rol heeft.

Tegenstanders vrezen een afglijden naar een dictatuur.

Volgens tegenstanders komt er met de hervormingen te veel macht in handen van een president die in toenemende mate autoritaire trekjes vertoont.

Het parlement zal niet meer bevoegd zijn om te oordelen over het functioneren van ministers. In tegenstelling tot in de VS of in Frankrijk zijn er in Turkije minder politieke en gerechtelijke mogelijkheden om de president terug te fluiten, hoewel een twee derde meerderheid van het parlement wel kan besluiten de president tot aftreden te dwingen.

Door het gebrek aan een onafhankelijke rechterlijke macht en een vrije pers zal het Turkse parlement in grote mate worden teruggebracht tot een adviesorgaan en wordt de president in feite een alleenheerser.

Wat zeggen de peilingen in Turkije over de uitkomst van het referendum? 

Er is meer dan vijftig procent van de stemmen nodig om de grondwetswijzigingen goed te keuren. Naar verwachting zijn de verschillen zo klein dat het erom zal spannen. Peilers zeggen dat het lastig is te voorspellen naar welke kant de balans zal doorslaan, omdat er nog veel zwevende kiezers zijn.

Turkse Nederlanders mochten hun stem uitbrengen tussen 5 en 9 april.

De 245.000 geregistreerde Turks-Nederlandse kiezers mogen tussen 5 en 9 april hun stem uitbrengen op drie locaties in Nederland: het GIA Exhibition Center in Den Haag, het RAI Conference Center in Amsterdam en Sport- en Belevingscentrum De Scheg in Deventer.

Wanneer is de uitslag van het referendum bekend? 

Waarschijnlijk zijn alle stemmen op 16 april tegen middernacht (23.00 uur Nederlandse tijd) geteld.

Tip de redactie