Vooruitblik op de formatie: Verschillen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks

Ze gaan het proberen: Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) gaan om tafel om te onderzoeken of een coalitie met de grootste partij en de drie winnaars mogelijk is. 

Maar de verschillen zijn groot, haastten zij erbij te melden. Op welke terreinen wordt het lastig?

Klimaat

VVD-coryfee en hoeder van het Energieakkoord Ed Nijpels waarschuwde er in de campagne nog voor en toch is hij er: "het klimaatkonijn uit de hoge hoed". De opwarming van de aarde speelde een marginale rol in de verkiezingscampagne en de VVD en CDA besteedden er minimale aandacht aan in hun verkiezingsprogramma's.

Voor D66 en GroenLinks is het klimaat echter wel een belangrijk thema en voor Klaver is dit misschien wel hét belangrijkste probleem. Zijn voorstellen om klimaatverandering aan te pakken, variërend van het sluiten van kolencentrales tot rekeningrijden, werden in de campagne als te radicaal bestempeld door de VVD en CDA.

Maar de voorstellen van GroenLinks zijn niet in beton gegoten. Als de klimaatdoelen maar gehaald worden, klinkt het bij de groenen. Zo lang Klaver zijn achterban kan tonen dat Nederland forse maatregelen neemt om de klimaatdoelen te halen, kunnen er concessies gedaan worden.

Ook D66 staat achter het Klimaatakkoord en heeft een pakket nationale maatregelen. VVD en CDA hebben dat niet. Zij wachten op een Europees klimaatbeleid en dat biedt onderhandelingsruimte. De VVD ziet klimaatverandering namelijk ook als een mogelijkheid voor het Nederlands bedrijfsleven om een voorsprong te nemen op anderen op het gebied van innovatieve nieuwe oplossingen. Het CDA wil vooral niet dat de milieumaatregelen op het bordje van de belastingbetaler terechtkomen. Als het klapt, zal het niet op klimaat zijn.

Vluchtelingen

Waar de partijen lijnrecht tegenover elkaar staan is de de asiel- en vluchtelingenproblematiek. De vluchtelingenstroom is na de Turkijedeal fors afgenomen en dat willen VVD en CDA graag zo houden.

D66 en GroenLinks zijn tegen de deal met Turkije. Met name Klaver heeft van "humaan vluchtelingenbeleid" een speerpunt van zijn campagne gemaakt. GroenLinks is voor ruimhartige opvang en wil een legale en veilige route voor geselecteerde vluchtelingen naar Europa.

In het verkiezingsprogramma van de VVD staat dat iedere vluchteling recht heeft op een veilig heenkomen, maar dat dat niet per se in Europa hoeft te zijn. Net als het CDA wil de partij meer opvang in de regio. Buma wil verdere vluchtelingen die Nederland wel opneemt, geen verblijfsvergunning geven. Zij moeten terug naar hun land van herkomst zodra het daar weer veilig is.

VVD en CDA zijn verder voor strafbaarstelling van illegaliteit, tegen het kinderpardon en tegen de bed-bad-broodregeling. D66 en GroenLinks zijn hier respectieveleijk tegen, voor en voor. De VVD en PvdA konden het op deze punten de afgelopen vier jaar niet eens worden. Het kabinet is er weliswaar niet op gevallen, maar het is er wel door langs het randje van de afgrond gescheerd.

Inkomensongelijkheid

Een derde belangrijke pijler voor GroenLinks is de inkomensverdeling. Die moet "eerlijker", zegt Klaver. Hij wil de belastingen voor de hogere inkomens verhogingen terwijl CDA en VVD campagne hebben gevoerd op lastenverlichtingen voor werkenden en Rutte wil korten op de bijstand. Dat is voor Klaver onacceptabel.

Voltooid leven

Hoewel Pechtold tot het zogenoemde "motorblok", bestaande uit VVD, CDA en D66, gerekend wordt, is het nog geen uitgemaakte zaak dat hij zonder slag of stoot zal tekenen bij het kruisje.

De sociaal-liberalen hebben zich in hun campagne onderscheiden op medisch-ethische thema’s als het recht op vrijwillige levensbeëindiging voor mensen die hun leven voltooid achten.

VVD en GroenLinks staan achter dit wetsvoorstel, maar CDA is tegen. Buma sprak in de campagne grote bezwaren uit, maar wierp de deur niet dicht. Hij wil dat er een brede maatschappelijke discussie op gang komt over het onderwerp, maar ook over de omstandigheden waar ouderen op dit moment in leven en hoe die verbeterd kunnen worden.

Wiet

Voltooid leven is niet het enige onderwerp waar Buma de progressieven tegenover zich ziet. Onlangs nam de Tweede Kamer een wet aan die de wietteelt reguleert. Dat is een stap richting de legalisering waar D66 en GroenLinks voor pleiten. Hoewel de VVD-leden voor een "slimme regulering" van de wietteelt zijn, is de VVD in de Kamer nog tegen. De congresuitspraak kan de liberalen ruimte bieden om zich in het kamp van de voorstanders te voegen. Rutte zei in de campagne "te neigen" naar het standpunt van D66 en GroenLinks.

Het CDA blijft fel tegen. Voor de christen-democraten zijn de drugs schadelijk en Buma is bang dat regulering Nederland tot "het Colombia van Europa" maakt. 

Identiteit

Dan is er ook nog het thema dat de campagne domineerde: de Nederlandse identiteit. Ook hier staan Rutte en Buma tegenover Pechtold en Klaver. De "pleur op"- en "doe normaal"-uitspraken van de VVD-leider schoten Pechtold en Klaver in het verkeerde keelgat. Volgens de twee maakt Rutte onderscheid tussen Nederlanders met en Nederlanders zonder een migratieachtergrond.

"De volgende premier van Nederland moet als eerst tegen alle Nederlanders zeggen: je hoort erbij, dit is jouw land. We hebben een premier gehad die er niet voor alle Nederlanders was", zei Klaver in de campagne.

Rutte en Buma hebben juist campagne gevoerd met de boodschap dat ze de angsten voor vluchtelingen en allochtonen begrijpen. PVV-leider Geert Wilders constateerde daags na de verkiezingsuitslag dat andere partijen "standpunten van ons [hebben] overgenomen"

De vraag is ook hier hoe de vier partijen er met elkaar uit zullen komen. Buma wist in de campagne op te vallen met zijn pleidooi voor de invoering van een maatschappelijke dienstplicht en het verplicht staand zingen van het volkslied. Twee punten die door D66 en GroenLinks nog werden weggelachen. 

Formatie

De formatie onder leiding van VVD'er Edith Schippers kan wel eens lang duren. Vier jaar geleden zorgde de economische crisis voor extra druk. De VVD en PvdA moesten het snel met elkaar eens worden.

Die druk is er nu niet. De economie draait weer, de werkloosheid neemt af en de overheidsfinanciën zijn op orde. Alle partijen zijn erop behoed niet het lot van de PvdA achterna te gaan en de achterban goed te informeren, op de hoogte te houden en te raadplegen gedurende de formatie. Voor de lijsttrekkers kan het aan de formatietafel dus nog een lange zit worden.

Lees meer over:
Tip de redactie