Dit moet je weten over het Italiaanse referendum en aftreden van Renzi

Italiaanse kiezers stemden op zondag 4 december tegen ingrijpende staatshervorming die premier Matteo Renzi had voorgesteld. De premier diende daarna zijn ontslag in. Waar draait het referendum om en wat zijn de gevolgen?

Het referendum draaide om grondwetswijzigingen die Italië beter bestuurbaar moesten maken. 

De senaat, de Italiaanse Eerste Kamer, zou worden uitgekleed: van de 315 zetels bleven er in het plan honderd over en het instituut zou onder meer de macht verliezen om een regering naar huis te sturen. Renzi was fel voorstander van de inperking van de macht van de senaat, omdat Italiaanse kabinetten anders nooit langer dan een paar jaar kunnen overleven. 

Vorig jaar werd de kieswet in Italië al gewijzigd. Hierdoor krijgt de grootste partij in het Huis van Afgevaardigden, de Tweede Kamer, extra zetels zodat het makkelijker wordt om een stabiele regering te vormen.

Renzi verbond zijn politieke lot aan de uitkomst van het referendum, en verloor.

De 41-jarige sociaaldemocratische premier zei in zijn toespraak de "volledige verantwoordelijkheid voor het verlies te nemen". De kans is echter groot dat de meeste Italianen niet naar de stembus gingen om zich uit te spreken over de staatshervormingen, maar over het aanblijven van de premier en zijn Democratische Partij.

Critici noemen de overwinning van het 'nee-kamp' een nieuwe overwinning van populistische kiezers in Europa. Zo stemden de Britten eerder premier David Cameron weg door 'ja' te stemmen tijdens het Brexit-referendum.

Paolo Gentiloni is de opvolgers van Renzi

De minister van Buitenlandse Zaken onder Renzi zal regeren met vrijwel hetzelfde kabinet als zijn voorganger. Hij werd op 11 december, een week na de referendumuitslag, door president Mattarella benaderd om de premier op te volgen. Vermoedelijk is Gentiloni aangewezen om grote politieke onrust in het land te voorkomen.

Italianen mogen naar verwachting volgend jaar zomer naar de stembus.

Het kabinet van Gentiloni zal vermoedelijk zo'n half jaar aanblijven, daarna zal Mattarella vervroegde verkiezingen uitschrijven. Mogelijk mogen de Italianen in de zomer van volgend jaar naar de stembus, maar de oppositie roept om eerdere verkiezingen.

De oppositiepartijen en tevens tegenstanders van het referendum hebben in de peilingen voordeel bij de nederlaag, zoals de eurosceptische 5-sterrenbeweging van Beppe Grillo en het rechtse Lega Nord.  

Het vertrek van Renzi zorgt voor onrust in de EU en de eurozone.

De koers van de euro daalde op de Aziatische beurzen nadat de uitslag van het referendum bekend was geworden. Een stem tegen Renzi wordt door handelaren gezien als een stem tegen een Europa en een kans voor de eurosceptische oppositiepartijen.

Mochten zij de verkiezingen winnen, dan bestaat de kans dat ook Italië, net als Groot-Brittannië, het lidmaatschap van de Europese Unie ter discussie stelt. Italië is als op twee na grootste economie van Europa essentieel voor de toekomst van de euro. Als het land, met een staatsschuld van zo'n 1,9 biljoen euro, de eurozone verlaat, stort het de Europese economie in een diepe recessie, zo voorspellen experts.

Europese leiders houden vertrouwen in Italië.

Een dag na het referendum benadrukten Europese ministers dat de uitslag een "binnenlandse aangelegenheid" is en dat de nee-stem in Italië niet betekent dat het land Europa de rug toekeert. De Nederlandse minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, tevens voorzitter van de Eurogroep, stelt dat de uitkomst niet het begin is van een nieuwe crisis. Ook de Duitse en Franse ministers van Financiën vertrouwen op een stabiele afloop.

Lees meer over:
Tip de redactie