Interview Samsom: 'De PVV-stemmer verwacht van óns de oplossingen'

Over een week weet Diederik Samsom of hij de PvdA-lijsttrekkersstrijd met Lodewijk Asscher gewonnen heeft. Zo ja, dan wacht alweer de volgende strijd. "Zo voer je campagne: zaal voor zaal, lid voor lid, strijd voor strijd."

NU.nl sprak hem uitgebreid over zijn missie. Over de lijsttrekkersstrijd met zijn politieke vriend en rivaal Asscher, over de Mr. Trump van de Nederlandse politiek en over de (on)mogelijkheden van linkse samenwerking.

Uit een peiling van Eenvandaag zou blijken dat u onder de PvdA-leden een kleine voorsprong heeft. Had u dat verwacht?

"Jawel, ik zeg iedere keer weer: ik ken de partij. Dus ik voel de worsteling in de zaaltjes onder onze leden. Dan weet je dat het fiftyfifty is."

Uit dezelfde peiling blijkt dat onder de kiezers Asscher juist populairder is.

"Dat Asscher voor ligt bij de kiezers is geen nieuws."

Maar daar gaat het toch juist om: u kunt deze strijd winnen, maar de oorlog wordt uitgevochten op 15 maart. Dan zijn namelijk de Tweede Kamerverkiezingen.

"Maar eerst ligt de vraag op tafel wie die oorlog namens de PvdA mag voeren. Dat wordt deze week beslist."

U gaat van slagveld naar slagveld.

"Zo voer je campagne: zaal voor zaal, lid voor lid, strijd voor strijd."

"Het gaat om 50.000 leden. In principe heb je met 15.000 stemmen gewonnen en alle 15.000 kun je een hand geven, dat hebben we gedaan de afgelopen maanden. Dat vind ik het mooiste aan deze verkiezing. Het minst mooie vind ik dat het een strijd tussen Lodewijk en mij is."

Waarom is dat niet mooi? U wilde toch worden uitgedaagd?

"Ik heb weleens eerder gezegd dat het een beetje ongemakkelijk voelt. Want daar sta je dan een debat te voeren naast iemand die vier jaar lang je politieke maat is geweest. En je krijgt dan allerlei verwijten aan te horen waar ik dan denk: wacht eens even, dat hebben we samen gedaan."

Asscher maakt u inderdaad stevige verwijten. Was u verrast door zijn felle toon richting u in deze campagne?

"Ik was verrast over de manier van opereren in met name de eerste twee debatten. Dit is een democratische strijd, daar mag je elkaar verrassen. Alleen het verwijt dat ik het regeerakkoord op onderdelen verkeerd heb gemaakt en hij dat heeft gerepareerd vond ik buitengewoon verbazingwekkend en niet geloofwaardig."

U had bij de formatie van het kabinet in 2012 zitten kwartetten met de sociaal-democratische idealen, was het verwijt van Asscher.

"In de Stadhouderskamer waar de onderhandelingen werden gevoerd is niet gekwartet, daar zijn compromissen gesloten." 

"Lodewijk Asscher was vanaf dag nul de beoogd vicepremier, dat werd later pas publiek. Vanaf dag één heb ik Lodewijk betrokken bij die onderhandelingen. Vooral ook omdat we heel snel wisten dat hij de minister van Sociale Zaken zou worden. Met name die paragraaf in het regeerakkoord hebben we met z’n tweeën gemaakt. Waarbij de goede vondst om met een sociaal akkoord te werken nota bene van hem kwam.”

Wat Asscher u nog meer verwijt is dat hij vindt dat u niet heeft geleerd van het verleden. Omdat u nu zegt dat u het met de kennis van nu precies zo zou hebben gedaan. 

“De omstandigheden in 2012 waren uniek. De belangrijkste les is dat de politiek zoals we dat de afgelopen vier jaar hebben bedreven noodzakelijk was, want er was heel veel kapot in dit land: de arbeidsmarkt, de huizenmarkt, de zorg, het begrotingstekort." 

"Er moesten maatregelen genomen worden die eigenlijk al vijftien jaar geleden hadden moeten worden genomen. Er lag een berg aan werk, die hebben we verricht. Maar dat hebben we wel heel erg mechanisch gedaan. Het sociaaldemocratisch gevoel heeft daaronder geleden."

Wat is dat gevoel?

"Het verhaal dat bij de politiek hoort: de hoop die je mensen met een toekomstvisie kan bieden, daar was te weinig aandacht voor. Campagne voeren doe je in poëzie, regeren doe je in proza. "

Dat begrijp ik niet. Het land staat er toch nu beter voor? 

"Het beleid was noodzakelijk, en succesvol. Weliswaar niet op alle punten. Dat hoort er ook bij. Je kunt maar op een manier geen fouten maken, en dat is door niets te doen. Maar je merkt nu dat er meer ruimte komt om dat verhaal van de toekomst te vertellen."

Waarom heeft u dat de afgelopen vier jaar dan niet gedaan?

"Omdat de vraag nu is aan welk verhaal we nú toe zijn. De afgelopen vier jaar was daar helemaal geen ruimte voor. Niet op de begroting, niet in de samenleving, niet in de economie, nergens. Nu is er ruimte voor een investeringsagenda voor de toekomst."

"Daarvoor kijk ik ook naar overkant van de oceaan. De belangrijkste reden dat Donald Trump de presidentsverkiezingen in Amerika won was Dan Moore, de staalarbeider uit Ohio. Dan Moore had zo’n rood petje met 'Make America great again' erop." 

"Hij was Trump-stemmer, maar geen boze witte man. Hij was een hele verdrietige witte man, want hij was bang voor de toekomst, bang voor de achteruitgang. Hij zei: Mr. Trump snapt mij wel. Trump bracht een agenda van hoop."

De Mr. Trump in Nederland hebben we al: Geert Wilders.

"Nee, er zijn overeenkomsten, maar ook grote verschillen. Onder al het vreselijke taalgebruik, de xenofobie en het racisme van Trump hebben heel veel mensen een boodschap van hoop gezien." 

"Ik heb wel vaker gezegd dat veel mensen die nu op de PVV stemmen in essentie PvdA-kiezers zijn. Als je gewoon als huisvader bang bent voor de toekomst van jouw baan of die van jouw kinderen - en dan maar op Wilders stemt - dan is dat onze tekortkoming en niet de kracht van de PVV."

Is niet hét probleem voor de PvdA dat de gevestigde partijen maar niet luisteren naar wat de kiezer zou willen? En dat de kiezer daarom zijn toevlucht zoekt bij personen die de onvrede wel adresseren? Trump in Amerika, Wilders in Nederland.

"Ja, wij zijn de gevestigde orde, want wij nemen al 40 jaar verantwoordelijkheid met redelijk succes. Kijk maar eens waar Nederland nu staat."

Als de gevestigde orde echt succes had zouden jullie nu ook hoog moeten staan in de peilingen.

"Er is nog heel veel te doen. Ik praat veel met PVV-stemmers. Ik zoek ze bewust op, omdat ik voel dat het onze kiezers zijn. In die gesprekken komt bijna altijd aan de orde dat zij ook wel weten dat Wilders de oplossingen niet heeft. Zij verwachten dat wij met de oplossingen komen."

"Wij moeten met de antwoorden komen en dat zijn er twee: onderwijs en investeren in nieuwe banen en een nieuwe economie. Ik zie nu een meerderheid ontstaan voor een nationale investeringsbank..."

...Sorry, maar hier zit toch toch geen PVV-kiezer op te wachten: een nationale investeringsbank?

"Die zit te wachten op nieuwe banen, meer banen en meer economische bedrijvigheid. Wij willen er 100.000 banen bij in de publieke sector."

"Onze kiezers, mensen die verwachtingen hebben van de Partij van de Arbeid, zitten tijdens een crisis in de hoek waar de hardste klappen vallen." 

"Ik stond eind 2013 voor een groep vijftigplussers: werkloos, elke week 300 sollicitatiebrieven sturen, nul reacties. Die vroegen mij met tranen in hun ogen: waar ben je nou, met je vooruitgang. Ik snap heel goed dat die mensen even zijn afgehaakt."

Dat mensen overlopen naar Wilders heeft er ook mee te maken dat mensen hun wijken hebben zien veranderen door de komst van mensen van buiten. Zij zijn bang dat Nederland geen Nederland meer zal zijn of dat nu al niet meer is. Wat gaat u daartegen doen?

"De PvdA werkt daar al vele jaren aan. Als je terug gaat naar de jaren zeventig en tachtig dan kun je de PvdA en andere partijen verwijten dat zij sommige problemen niet zagen aankomen. Maar al meer dan tien jaar zijn wij bezig met integratievraagstukken. We hebben het nog lang niet helemaal onder controle en dat punt zal ook nooit helemaal bereikt worden, maar we zien wel vooruitgang."

Hoe wilt u in een enorm versplinterd politiek landschap met meerdere linkse partijen ervoor zorgen dat uw verhaal op de formatietafel komt te liggen? Wordt het niet tijd voor een fusie met andere partijen?

"Nu is de tijd nog niet rijp. We moeten werken aan de linkse, progressieve boodschap met concrete oplossingen. Ja, dat kan samen met andere partijen waar wij dicht bij staan, zoals mijn klimaatwet met GroenLinks-leider Jesse Klaver. Dan komt een fusie vast wel een keer."

Maar met een progressief blok stelt links weer wat voor.

"De PvdA, GroenLinks en de SP hebben een gezamenlijke toekomst, ik weet alleen niet wanneer die toekomst aanbreekt. En ik weet één ding zeker: als je er nu meer over zegt, dan ben je niet met de echte opdracht bezig en weet je zeker dat het mislukt. Partijen moeten echt zelf naar elkaar toe groeien, zoals organismes dat ook doen. Daar doen politiek leiders meer kwaad dan goed als ze dat willen forceren."

Met welke partijen dan?

"Als ik om me heen kijk zijn er die twee waar veel mee kan worden samengewerkt."

Dus niet D66? De PvdA lijkt vaak meer op D66 dan op de SP.

"Nee, daar zijn grote verschillen."

Komt niet een groot deel van het cynisme jegens de PvdA voort uit dat u in 2012 ook al zei dat SP en GroenLinks zo dichtbij stonden en de VVD zo ver weg?

"Ik heb ingewikkelde gesprekken met de kiezer daarover. Die zeggen: ik heb op u gestemd om Rutte uit het Torentje te houden. Ik kan dat die persoon niet kwalijk nemen, dat dat niet gelukt is."

"Feit is dat de meeste mensen om mij totaal onnavolgbare redenen VVD hebben gestemd waardoor wij niet de grootste werden. Maar wij hadden wel de verplichting om dit land verder te helpen. En in 2012 was die verplichting urgenter dan ooit."

"In 2012 liep ik na de Troonrede op Prinsjesdag over het Binnenhof en pakte een oude dame mij stevig vast. Zoals oude mevrouwen dat kunnen doen bij jonge meneren. Die zei: jullie moeten het nu oplossen! Nu! Samen! Snel!. Dat was het gevoel wat veel mensen hadden."

Heeft het u verrast dat in de vier jaar regeren met de VVD de verhoudingen zo goed waren? Zo goed dat jullie de rit gaan uitzitten.

"Het zou me tegen zijn gevallen als dat niet gelukt was."

Zeg eens eerlijk, maakte er geen zeker leedvermaak van u meester toen u in De Telegraaf las dat uw opponent Asscher er qua arbeidsmarktbeleid niets van gebakken heeft? Eerlijk zeggen.

"Je kunt dan heel hard gaan meehuilen met de wolven in het bos uit opportunisme."

Het eerlijke verhaal he.

"Het eerlijke verhaal is: dat is niet mijn stijl. De mislukkingen bij de anderen in de schoenen schuiven en het succes naar je toe hengelen. Zo zit ik er niet in."

Ziet u zich nog samenwerken met Asscher na deze verkiezing?

"Jazeker."

Hij zegt steeds met zoveel woorden: met Samsom wordt het niks.

"Het is van hem geen sterk pleidooi om te zeggen dat het onverantwoord is om met mij door te gaan. Ik had namelijk het idee dat we de afgelopen jaren nogal veel samen hadden gedaan, ook de Wet Werk en Zekerheid, daar staan wij samen voor.”

In een interview met Ebru Umar leek u laatst te suggereren dat u uit de politiek vertrekt als u verliest.

"Nee, dan ben ik weg als politiek leider. Dan wacht ik rustig af hoe ik dienstbaar kan zijn aan de partij."

Lees meer over:
Tip de redactie