Een jaar na de aanslagen in Parijs: dit is sindsdien gebeurd in het onderzoek

Zondag is het een jaar geleden dat in Parijs 130 mensen omkwamen bij verschillende terreuraanslagen. Wat is er sindsdien gebeurd in het onderzoek naar de aanslagen?

Meer wordt duidelijk over de rol van terrorist Salah Abdeslam

De Vlaamse omroep VTM meldt dat Abdeslam, een 27-jarige Fransman van Marokkaanse ouders, zeker tien aanslagplegers naar West-Europa vervoerde met een huurauto.

De terroristen vochten voor IS in Syrië en kwamen met de vluchtelingenstroom mee naar Griekenland en Turkije, waar ze door Abdeslam werden opgepikt.

Zes van hen hebben een rol gespeeld bij de aanslagen in Parijs. Vier anderen waren betrokken bij de aanslagen in Brussel op 22 maart dit jaar. Abdeslam is de enige terrorist die de aanslagen in Parijs overleefde, negen andere aanslagplegers kwamen om.

Inlichtingendiensten achterhaalden wie opdracht gaf tot beide aanslagen

Vermoedelijk kreeg Abdeslam de opdracht om de aanslagen voor te bereiden van een opperbevelhebber binnen IS. Het zou gaan om Oussama Atar, een 32-jarige Belg met een Marokkaanse achtergrond. De man zou in Syrië bekend zijn onder de 'nom de guerre' Abou Ahmad. Atar was vermoedelijk een neef van de broers Khalid en Ibrahim Bakraoui, die zich in Brussel opbliezen.

Het is niet bekend waar Atar zich op dit moment bevindt. Mogelijk is hij deze zomer in Brussel gezien. Daarnaast is onbekend of hij alleen handelde of dat meer mensen opdracht gaven tot de aanslagen.

Er is een verband tussen de aanslagen in Brussel en Parijs

Beide aanslagen werden opgeëist door IS. De terreurcel, met een belangrijke rol voor Abdeslam, opereerde vanuit de Brusselse deelgemeente Molenbeek. Zo vertrokken op 12 november terroristen naar Parijs vanuit het huis van Khalid el Bakraoui.

Na de aanslagen in Parijs vluchtte Abdeslam onder meer naar het Belgische Vorst, waar hij zich schuilhield in een woning van de broers El Bakraoui. Op 18 maart werd Adbeslam in België gearresteerd. Vier dagen later bliezen de broers El Bakraoui zich op.

Het proces tegen Salah Abdeslam levert weinig op

Abdeslam, die werd uitgeleverd aan Frankrijk, weigert mee te werken aan het onderzoek en beroept zich sinds zijn aanhouding op zijn zwijgrecht. Tijdens een verhoor door de Franse rechter-commissaris weigerde hij zijn cel uit te komen.

Zijn advocaten deden in juli een poging de permanente videobewaking van Abdeslam op te heffen, omdat dit een inbreuk zou zijn op de privacy van hun cliënt, maar de Franse rechter ging hier niet in mee.

Half oktober lieten de advocaten van de 27-jarige Fransman weten te stoppen met diens verdediging. Volgens hen werkt Abdeslam niet mee aan het onderzoek, is hij "ver verwijderd van de realiteit" en "extreem geradicaliseerd".

Een grote hoeveelheid automatische wapens is nog spoorloos

Een onduidelijkheid in het onderzoek waar Belgische inlichtingendiensten mee in hun maag zitten, zijn automatische wapens die zijn te zien op videobeelden van de aanslagen in Brussel, maar die nooit werden teruggevonden. De diensten gaan ervanuit dat de kalasjnikovs op een onbekende plaats zijn verstopt.

De angst voor een nieuwe aanslag blijft

Omdat nog niet precies bekend is wie opdracht gaven tot de aanslagen en waar deze personen zijn, is het onwaarschijnlijk dat de terreurcel achter beide aanslagen volledig is opgerold. In combinatie met de verdwenen kalasjnikovs bestaat de kans dat een nieuwe terreurcel wordt gevormd, zeggen terreurexperts tegen de Belgische radiozender RTBF.   

In België geldt sinds de aanslagen dreigingsniveau 3, op een schaal van 4. In Frankrijk is sinds de aanslagen de noodtoestand van kracht.

Een van de grootste moeilijkheden in het terreuronderzoek is daarnaast het ontcijferen van de cryptische boodschappen waarmee terroristen onderling communiceren. Hoewel inlichtingendiensten tegenwoordig over grote hoeveelheden data kunnen beschikken, levert dat niet altijd iets op.

De strijd tegen IS hangt nauw samen met de strijd tegen terreur in Europa

Hoewel Islamitische Staat in Syrië en Irak terrein verliest, neemt de kans op een aanslag niet af, zegt het hoofd van de Belgische militaire inlichtingendiensten Eddy Testelmans tegen RTBF.

Wanneer IS wordt teruggedrongen en als tastbare organisatie niet meer bestaat, is de kans groot dat de terreurgroep een virtuele, ideologische organisatie wordt die mensen oproept om zich te organiseren en te radicaliseren en die nog moeilijker is om te bestrijden.

De aanslagen in Parijs en Brussel hebben de strijd tegen terreur veranderd

Sinds de aanslagen van 13 november en 22 maart gaan terroristen anders te werk, stellen terreurexperts. In plaats van op te roepen tot de gewapende strijd in Syrië of Irak, heeft IS aanhangers opgedragen in eigen land aanslagen te plegen.

Een voorbeeld is de Fransman Mohamed Lahouaiej Bouhlel die op 14 juli 84 mensen doodreed op de boulevard in Nice. De aanslag werd door IS opgeëist, terwijl nooit is aangetoond wat precies de connectie was tussen Bouhlel en IS. De kans dat jihadisten vanuit Irak of Syrië massaal naar Europa komen om aanslagen te plegen, is dan ook klein, zegt Testelmans.

Daarnaast gaan inlichtingendiensten anders te werk en worden internationaal meer gegevens uitgewisseld. Ook worden werkwijzen en strategieën uit het buitenland gekopieerd. In Brussel hebben de aanslagen ertoe geleid dat 88 overheidsdiensten beter met elkaar samenwerken.

Parijs staat zondag stil bij de aanslagen

Concertzaal Bataclan, waar 89 mensen werden doodgeschoten, wordt zaterdagavond heropend met een optreden van Sting. Daarnaast zijn herdenkingen bij het Stade de France in Saint-Dénis en de diverse terrassen waar mensen omkwamen. Bij de herdenkingen zijn onder meer president François Hollande en de Parijse burgemeester Anne Hidalgo aanwezig.

Lees meer over:
Tip de redactie