Achtergrond: Na 26 jaar strijden is 'Afrikaanse Pinochet' veroordeeld

Het heeft 26 jaar geduurd, maar de oud-dictator van Tsjaad Hissène Habré is berecht voor misdaden tegen de menselijkheid, martelingen en oorlogsmisdaden. "Als iemand hem durfde uit te dagen, verslond Habré hem als een leeuw."

Habré staat voor de rechtbank in de Senegalese hoofdstad Dakar. Het is de eerste keer dat een voormalig staatshoofd van een Afrikaans land terechtstaat in een ander land op dat continent.

"Dit is de gelegenheid om te laten zien dat Afrikaanse slachtoffers gerechtigheid kunnen krijgen in Afrika", zei advocaat Reed Brody van Human Rights Watch (HRW) bijna een jaar geleden tegen NU.nl.

"Het is een heel andere dynamiek dan bij internationale tribunalen, waar aanklagers of de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) het voortouw nemen", aldus Brody. "Deze zaak is vanaf het prille begin aangejaagd door de slachtoffers."

Pion tegen Kaddafi

Na de onafhankelijkheid van Tsjaad in 1960 werd de voormalige Franse kolonie in West-Afrika geteisterd door een burgeroorlog tussen het christelijke en animistische zuiden en het islamitische noorden. Hissène Habré sloot zich aan bij de rebellen uit het noorden.

Militair en financieel gesteund door de Verenigde Staten en Frankrijk, pleegde Habré in 1982 een succesvolle staatsgreep. Ook na de machtsgreep bleven deze landen achter hem staan. Zij zagen Tsjaad als een belangrijke pion in de strijd tegen de toenmalige leider Muammar Kaddafi van buurland Libië.

De acht jaren van Habrés bewind werden gekenmerkt door wreedheden. Volgens mensenrechtenorganisaties en de huidige Tsjaadse regering was hij direct verantwoordelijk voor de dood van veertigduizend mensen - onder andere door etnische zuiveringen van Tsjaadse stammen - en het martelen van tweehonderdduizend gevangenen.

In 1990 werd hij afgezet door Idriss Déby, die eerder onder hem diende als legerchef. Habré roofde de Tsjaadse schatkist leeg en vluchtte naar Senegal waar hij vrijwel ongestoord in ballingschap leefde.

Lijken in de cellen

"Habré regeerde als een god", aldus overlevende Souleyman Guengueng. "Hij zag alles als een bedreiging voor zijn macht. Als iemand hem durfde uit te dagen, verslond Habré hem als een leeuw."

Guengueng bracht bijna drie jaar door in gevangenschap. Hij werd gemarteld, zag zijn medegevangenen bij bosjes sterven en moest tussen hun lijken zitten. De bewakers lieten die dagenlang in de snikhete cellen liggen.

"Habré beschikte niet over gaskamers", schreef de Tsjaadse waarheidscommissie die het bewind van de dictator onderzocht na zijn val, "dus verving hij die simpelweg door cellen zonder luchttoevoer".

'Afrikaanse Pinochet'

Een groep Tsjaadse overlevenden, waaronder Guengueng, vroeg in 1999 om de hulp van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Ze hadden de rechtszaak tegen de Chileense juntaleider Pinochet, waarbij HRW nauw betrokken was, met veel belangstelling gevolgd.

Pinochet stond terecht in Spanje onder het rechtsprincipe van universele jurisdictie, wat inhoudt dat de daders van misdaden tegen de menselijkheid in elk land ter wereld kunnen worden vervolgd. Habré kreeg prompt de bijnaam "de Afrikaanse Pinochet".

Wat volgde waren jaren van juridisch en politiek getouwtrek. De Senegalese rechtbank plaatste Habré in eerste instantie onder huisarrest. In hoger beroep werd echter besloten dat het land niet de bevoegdheid had om hem te vervolgen, omdat de misdrijven waarvan Habré wordt verdacht niet in Senegal waren begaan.

Speciaal hof

Uiteindelijk kreeg Senegal onder druk van de VN en de Europese Unie de keuze Habré zelf te berechten of hem uit te leveren aan België. De Afrikaanse Unie (AU) deed een beroep op de Senegalese president Wade om voor de eerste optie te kiezen, "uit naam van Afrika". Wade ging akkoord.

Met de hulp van de AU werd speciaal voor het proces een nieuw gerechtshof in het leven geroepen. De oud-dictator erkent het gezag van het gerechtshof niet. Volgens hem is sprake van een complot, georganiseerd door zijn opvolger Déby.

De rechtbank heeft Habré schuldig bevonden aan misdaden tegen de menselijkheid. Hij is veroordeeld tot levenslang.

Lees meer over:
Tip de redactie