'Erdogan is voorlopig niet van plan om weg te gaan'

Turkije bevestigde na de aanslag in Istanbul keihard te blijven optreden tegen alle groepen die de staat bedreigen. Maar het land lijkt steeds minder vrienden in de regio over te houden. Turkije-deskundige Lily Sprangers van de Universiteit Leiden probeert de huidige politiek van het land te duiden.

De AKP van president Erdogan heeft een meerderheid.

"De partij heeft bij de laatste verkiezingen een meerderheid gehaald. Het leek er in juni even op dat de oppositie de macht kon pakken. Maar de drie oppositiepartijen kwamen er niet uit, waarna de AKP bij de nieuwe verkiezingen de macht weer verstevigde.

Ondertussen barst het land wel van de spanningen. Je kunt bijna spreken van een burgeroorlog. Veel Turken vragen zich terecht af of deze regering de veiligheid van de burgers wel kan waarborgen."

In internationaal opzicht heeft Turkije weinig krediet.

"De enige reden dat Europa met Ankara onderhandelt, is omdat Turkije onmisbaar is in het vinden van een oplossing voor het vluchtelingenprobleem. Maar alle toezeggingen over het revitaliseren van de onderhandelingen over toetreden tot de EU zijn onzinnig.

Het lidmaatschap voor de EU voor Turkije is verder weg dan ooit. Het land voldoet op zo veel fronten niet aan de criteria die de EU voorschrijft. En dan gaat het niet alleen om bijvoorbeeld de beperkingen van de media, maar ook om praktische zaken. Zo voldoet het gemakkelijk vervalsbare nieuwe Turkse paspoort nog lang niet aan de Europese standaard op dat gebied."

Turkije isoleert zichzelf steeds verder in de regio.

"Turkije heeft de diplomatieke betrekkingen met veel belangrijke landen in de regio op een lager pitje gezet: Egypte, Israël, Syrië. Het land heeft doorlopend problemen met Rusland, terwijl Turkije voor olie en gas bijna volledig afhankelijk is van de Russen. Irak staat bij Turkije in een kwaad daglicht omdat dat land de Koerden serieus neemt.

Alleen met Iran lijken de verhoudingen iets verbeterd, al wantrouwen veel Iraniërs Turkije vanwege het geflirt met het westen. Een groot deel van de buitenlandse politiek wordt gestuurd door de binnenlandse problemen en dan vooral de strijd tegen de Koerden."

Turkije had een kans om het Koerdische probleem op te lossen.

"Erdogan had twee maal de kans om het conflict met de Koerden op te lossen, in 2009 nam de regering zelf het initiatief en in 2013 PKK-leider Öcalan. Maar Erdogan is een straatvechter: hij vat elke aanval op Turkije persoonlijk op en wil in elke situatie het onderste uit de kan halen.

In het geval van de Koerden wilde hij pas een akkoord sluiten als ze weerloos op hun rug lagen, ze werden in de ogen van Erdogan te zelfverzekerd. Dit geldt trouwens ook voor zijn houding richting Europa toe. Terwijl Turkije vorige week aan tafel zat om te onderhandelen over de vluchtelingen, stelde Erdogan in een toespraak in het land zelf dat de EU 'een adder aan de borst koestert', namelijk de Koerden."

Erdogan wil in het zadel blijven tot 2023.

"Niemand weet waar het land heen gaat. Maar het is wel duidelijk dat president Erdogan voorlopig niet van plan is weg te gaan. De eerstvolgende verkiezingen zijn in 2019. In 2023 bestaat Turkije honderd jaar, dat gaat groots gevierd worden, en dat wil hij als president nog mee maken. De vraag is of hij dat gaat redden, zowel op het gebied van binnenlandse als buitenlandse politiek.

De aanslagen van de afgelopen maanden zijn mede een antwoord op het feit dat Erdogan de Koerden niet toestaat om op een democratische manier macht uit te oefenen in het land. Dan gaat zo’n groep het op een andere manier proberen."

De binnenlandse macht van Erdogan kan worden bedreigd.

"Er gaan geruchten dat oud-president Abdullah Gül een nieuwe partij zou gaan oprichten, die het redelijke geluid van een grote groep conservatieve islamitische politici moet gaan laten horen. Maar vooralsnog heeft Gül niet het lef gehad om dat te doen. Wat je ook van Erdogan vindt, hij heeft een enorm charisma: hij is voor veel Turken de man die in staat is hun belangen te verdedigen."

De aanslagen veranderen vooralsnog weinig aan de populariteit van Erdogan.

"Sommige Turken maken zich zorgen over de veiligheid. Maar de gevolgen voor het toerisme leiden vooralsnog niet tot grote tegenstand. Het toerisme concentreert zich aan de Turkse kust, waar sowieso de wat modernere mensen wonen. Hier zijn de officiële oppositiepartijen ook groter dan in de rest van het land.

Bovendien heeft het toerisme relatief meer te lijden onder het wegblijven van de Russen. Eerst kwamen zij minder door de economische crisis; nu komen zij niet meer omdat president Poetin het toerisme naar Turkije verboden heeft na het incident met het neergeschoten vliegtuig bij de Turks-Syrische grens in 2015."

Erdogan komt weg met het muilkorven van de media.

"De minderheid die niet op Erdogan heeft gestemd vindt dit vreselijk. Maar zijn aanhang juicht het toe: kritische journalisten zijn terroristen die de Turkse staat kapot willen maken. In het justitieel apparaat zaten in het verleden nog veel tegenstanders van Erdogan. Maar die heeft hij allemaal weg gesaneerd.

Het constitutionele hof sprak laatst twee journalisten vrij. De reactie van Erdogan was: 'ik respecteer de uitspraak niet en ga ervan uit dat een andere rechtbank ze weer veroordeelt'. Als dat in de VS of in Duitsland zou gebeuren, dan zouden Obama of Merkel meteen hun koffers kunnen pakken."

Wat zou u nu doen als u Erdogan was?

"Ik heb een groot inlevingsvermogen. Maar daar kan ik mij echt niets bij voorstellen! Ik zou als de sodemieter dat Koerdische vredesproces weer vlot trekken. Dat blijft een probleem dat alleen maar verder kan escaleren. Ik zie met deze koers geen positieve uitkomst voor het politieke isolement, de moeizame verhouding met de buurlanden en de binnenlandse problemen.

De effecten zijn op alle fronten desastreus. Buitenlandse investeerders denken nu ook wel drie keer na voordat ze meer geld en energie in Turkije gaan investeren. En daar is het land wel enorm afhankelijk van."

Lees meer over:
Tip de redactie