Wat kan Obama nog doen in zijn laatste jaar als president?

De Amerikaanse president Barack Obama zit in zijn laatste jaar van zijn presidentschap. Wat gaat Obama nog doen tot hij in november het stokje overdraagt?

Traditioneel krijgt een Amerikaans president in het laatste jaar van zijn presidentschap niet veel gedaan. Tijdens de zogenoemde 'lame duck'-fase hoeft een president vanwege zijn aanstaande vertrek niet meer te rekenen op medewerking van politieke tegenstanders. De politiek is al bezig met de opvolging van de president. 

In het geval van Obama komt daarbij dat de Republikeinen in het congres vastberaden zijn hem op elk beleidspunt dwars te zitten en al zijn plannen te blokkeren. "Obama is eigenlijk een soort 'lame duck-plus'", stelt Amerika-deskundige Willem Post. 

Voor een vleugellamme leider toont Obama zich aardig strijdbaar. Deze week presenteerde hij nog zijn plannen om de wapenwetgeving aan te passen en Obama heeft het klimaat tot een van zijn speerpunten gemaakt. Gaat hij dinsdagnacht in zijn laatste State of the Union nog meer grote nieuwe plannen aankondigen?

“'Grote plannen komen in deze fase van het presidentschap terug als een boomerang'”
Charles Groenhuijsen, Amerika-expert

Volgens Amerika-expert Charles Groenhuijsen is het onwaarschijnlijk dat Obama grootse noviteiten aan gaat dragen. Hij benadrukt dat de Republikeinen in de aanloop naar de voorverkiezingen de politieke agenda bepalen. "De agenda staat op dit moment tjokvol met Republikeinse onderwerpen. En iedereen weet: wie de politieke agenda bepaalt, is de baas in het land."

Groenhuijsen denkt dat Obama er vooral het beste van moet hopen in zijn laatste maanden als president. "Hij moet de schade die de Republikeinen aanrichten beperken en hopen dat de economie in een sukkeldrafje vooruit blijft gaan. Obama moet voorzichtig te werk gaan: grote plannen komen in deze fase van het presidentschap terug als een boomerang."

Groenhuijsen vergelijkt de aflopende termijn van Obama met het laatste kwartier van een belangrijke voetbalwedstrijd. Het staat 2-1 voor Obama, maar de Republikeinen rennen over hem heen en dreigen te winnen. "We zijn niet aan voetballen toegekomen, zeggen voetballers dan na afloop. Obama dient te voorkomen dat hij dat straks moet zeggen."

Amerika-deskundige Maarten van Rossem verwacht dinsdagnacht ook geen grootse aankondigingen. "Obama zal in het laatste jaar een programma willen uitvoeren zonder dat die krankzinnigen aan de andere kant van het politieke spectrum het kunnen laten mislukken."

Wat gaat Obama dinsdag dan wél zeggen?

"In zo’n laatste State of the Union wordt vaak teruggekeken", stelt Van Rossem. "In brede zin, gezien de mogelijkheden die de krankzinnigen hem hebben geboden, heeft Obama het natuurlijk fenomenaal gedaan. Hij is volledig tegengewerkt door de Republikeinen."

Van Rossem wijst op de economische ontwikkeling die Amerika heeft doorgemaakt onder Obama, en op het feit dat miljoenen Amerikanen nu een zorgverzekering hebben. Ook wijst Van Rossem op het akkoord dat Amerika met Iran sloot over het Iraanse nucleaire beleid, en op de aangehaalde banden met Cuba. "En vergeet ook niet dat het Obama was die Osama te pakken kreeg."

Obama heeft geen grip kunnen krijgen op de conflicten in het Midden-Oosten, maar volgens Van Rossem heeft de Amerikaanse president er goed aan gedaan niet te interveniëren. "Hij kreeg een paar halfgare oorlogen in de schoot geworpen door Bush, maar Obama heeft dat volgens mij naar omstandigheden aardig aangepakt."

“Heel veel Amerikanen hebben het beeld dat Amerika totaal naar de klote gaat.”
Charles Groenhuijsen, Amerika-expert

Obama heeft veel goed gedaan, benadrukt ook Groenhuijsen, en hij zal daar uitgebreid bij stilstaan in zijn laatste State of the Union. Maar het is de vraag of Obama’s successen bij de Amerikanen zijn doorgedrongen.

Groenhuijsen: "Als je Obama iets kunt verwijten, dan is het dat hij zijn successen niet over de bühne heeft gekregen. Heel veel Amerikanen hebben het beeld dat Amerika totaal naar de klote gaat. Dat doet Trump nu erg effectief: hij benadrukt dat Obama er een rotzooi van heeft gemaakt."

"We moeten niet vergeten dat veel Amerikanen hun Amerika niet herkennen in het homohuwelijk en de legalisering van marihuana", zegt Groenhuijsen. "Trump vertelt Amerikanen dat hij hen het oude Amerika terug zal geven. Het land van the American Dream. Hij trapt immigranten ondertussen tussen de benen en hoopt op de stem van de blanke conservatieven." 

Volgens Groenhuijsen gaat Obama het dinsdag vooral hebben over zijn successen, over sociale thema’s en over de binnenlandse veiligheid. Groenhuijsen en Van Rossem vinden dat Obama ook in moet gaan op de rassenverhoudingen in de Verenigde Staten en de ongelijkheid.

“Obama kan er ook weinig aan doen dat blanke politieagenten aan de lopende band zwarte jongeren doodschieten.”
Maarten van Rossem, Amerikadeskundige

"Ongelijkheid is het belangrijkste publieke thema op dit moment", stelt Van Rossem. "Obama heeft het geprobeerd, maar hij kan er ook weinig aan doen dat blanke politieagenten aan de lopende band zwarte jongeren doodschieten. Dat is nou eenmaal de cultuur, dat duurt decennia voordat dat verandert. Laten we daarbij ook niet vergeten dat een aanzienlijk deel van de Amerikanen behoorlijk 'gun crazy' is."

Groenhuijsen: "De rassenverhoudingen zijn aanzienlijk verslechterd de laatste jaren. Amerikanen zijn somberder dan ooit. Obama kan er niet veel aan doen, maar het wordt hem wel verweten. Hij is op dat gebied niet de verlosser gebleken waar men op hoopte. Veel Amerikanen dachten bij Obama's inauguratie dat hij over water kon lopen, maar hij heeft geen wonderen kunnen verrichten. De rassenverhoudingen zijn verslechterd en de kloof tussen rijk en arm staat niet echt op de politieke agenda." 

Wie neemt in november het stokje over van Obama?

Groenhuijsen, Van Rossem en Post zetten hun geld vooralsnog op Hillary Clinton. Van Rossem: "Tot nu toe hebben de Republikeinen nog altijd geen echte kandidaat om Hillary tegenwicht te bieden. Ze hebben Trump, met zijn aaneengeregen rechtse opvattingen maar zonder echt beleid en ze hebben Cruz, die in reclamespotjes bacon bakt door het om de loop van een geweer te wikkelen. Je moet wel gek zijn om die kandidaten beter te achten dan Hillary. En ik ben echt geen fan van Hillary."

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:
Tip de redactie