Stalingrad

Ook in de hel kan het vriezen. Stalingrad is een zeldzaam grimmige oorlogsfilm over de bloedigste strijd van WO2.

Het kijken naar Stalingrad verleidt bijna tot een kijkexperiment. Ondertiteling uit, geluid uit. Wat overblijft, is een slagveld met zijn stille figuranten die niet meer van elkaar te onderscheiden zijn - aanvaller of verdediger, het maakt niet uit. De mannen in Stalingrad, een film over de beruchte belegering van de stad in 1942, zitten allen in hetzelfde helse schuitje. Dat ze in al deze situaties niet van elkaar zijn te onderscheiden, zal geen toeval zijn.

Gelijken

Als in Stalingrad gebouwen worden beschoten, wordt iedereen elkaars gelijke onder een laag stof. Na de beschietingen zijn de gewonden en doden bedekt door liters bloed en hebben afgerukte ledematen, en dan is het verschil tussen Rus en mof ook niet meer te zien. Als ze de onbarmhartige vrieskou van de Russische winter moeten doorstaan, idem dito: met korsten op hun blauwe lippen van de vrieswonden, de holle ogen, strompelend in te dunne kleding door de eindeloze vlakten waar de sneeuw overheen jaagt en de ijselijke winden zelfs de taaiste soldaat nog op de grond laat vallen om verlossing te zoeken in de vriesdood.

Meesterlijk

Stalingrad is een van de allerruwste maar ook allerbeste anti-oorlogsfilms die de afgelopen tijd op DVD zijn verschenen. Het zijn Duitsers tegen Russen en daar de Duitsers de agressor zijn, lijkt de scheiding tussen goed en kwaad ergo wie sympathie verdient, am Anfang al geslecht. Maar aan het eind van deze wrede zit treur je om iedereen. Om al deze mannen die tot levend - of beter gezegd, halfdood - wrak worden gereduceerd in een troosteloze, grauwe, van zinloos geweld doordrenkte omgeving.

Begin

Het eerste kwartier zien we het groepje Duitse soldaten dat een hoofdrol speelt, op een strand in Sardinië. De overwinningskoorts woedt nog, de blauwogige, blonde Ariër heeft de wind in de zeilen en de machtsverhouding in Europa lijkt bezegeld. Aan het zonovergoten strand zitten de Duitsers in een onbekommerde roes, en gaan met eenzelfde vertrouwen hun nieuwe taak tegemoet: Rusland.

Duitse droom dood

De rest is geschiedenis. Ook de Duitsers liepen zich stuk tegen de granieten berg die Rusland heet, met de belegering van Stalingrad als dieptepunt. Een dieptepunt dat in deze film in al zijn sombere, trieste, naakte waarheid wordt blootgelegd. Één schrijnende scène illustreert deze wanhoopsslag met een onvergetelijke impact: hordes Duitse soldaten aan het eind van hun Latijn proberen het Wehrmacht-vliegtuig in te komen dat in 1943 als laatste opstijgt van Russisch grondgebied. De gewonden leveren bikkelhard gevecht om een plaatsje, en klampen zich zelfs aan de vleugels vast. Er is geen één soldaat meer te vinden die nog een sprankje geloof heeft in het Dritte Reich, en tijdens hun lange tochten door het barre, ondergesneeuwde landschap voelen zij niets dan verbittering en droefenis over de vele, vele Russische boerengemeenschappen die als bevroren sneeuwpoppen zijn achtergebleven. Hun Duitse droom is dood, en wordt door hun zelfs gehaat. Wat een heftig ellendige goede anti-oorlogsfilm.

Tip de redactie