'Veel diersoorten zullen last ondervinden van de muur van Trump'

De muur die Donald Trump wil bouwen op de grens van de Verenigde Staten met Mexico heeft niet enkel gevolgen voor de mens. Volgens deskundigen kunnen de ecologische gevolgen zo groot zijn dat er mogelijk soorten zullen uitsterven.

Er zijn meerdere dierensoorten die last kunnen ondervinden van bouw van de muur. Vanuit Mexico is de jaguar weer in het gebied te vinden en heeft hij zich voor een gedeelte ook in de VS gevestigd. "Die muur kan het onmogelijk maken voor dat dier om te overleven in de VS, de populaties zijn daarvoor te klein", stelt Steven Declerck, onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).

Ook andere soorten krijgen te maken met problemen zoals de ocelot (een katachtige), de zwarte beer en het dikhoornschaap. Maar het gaat niet enkel om grote opvallende soorten, er zijn ook honderden kleinere soorten die last krijgen van die muur.

Dieren zijn gevoelig voor gemaakte barrières als een muur. De effecten van de muur op dieren variëren vaak per soortgroep", aldus dierenecoloog Kamiel Spoelstra van het NIOO. "Maar vooral gaat het erom: kan je als dier vliegen, springen en hoe groot is de populatie?"

Diversiteit

Er ontstaat op den duur versnippering van populaties. Als dieren niet meer bij elkaar kunnen komen vanwege de barrière in hun leefgebied, dan worden grote populaties opgedeeld in meerdere kleinere. "Juist die kleine populaties verliezen sneller hun genetische diversiteit, waardoor zij onder andere vatbaarder worden voor ziekten", vertelt Declerck.

Dieren hebben het sowieso lastiger in het gebied waar de muur wordt gebouwd. "Zo'n woestijn is weinig productief, waardoor er relatief al weinig dieren per vierkante kilometer leven. Zodra je daar een muur plaatst, maak je het alleen maar moeilijker voor de dieren die er leven", aldus Declerck. Voor de dieren betekent dat nog meer energie verbruiken voor de zoektocht naar voedsel of partners voor de voortplanting.

Gewenning

Maar zullen de dieren uiteindelijk wennen aan die muur? "Kleine katachtigen zullen gewoon enorme stukken langs het bouwwerk lopen om te zoeken naar een plek waar ze naar de andere kant kunnen", aldus Spoelstra. "Je ziet dat ook bij rivieren, dan kijken deze beesten waar ze veilig kunnen oversteken, oftewel waar de kans het grootst is dat ze goed en wel de overkant halen."

Doorgangen zullen de beesten snel doorkrijgen. "Indien een Mexicaan ergens een gat hakt in die muur zullen dieren dat ook snel merken. Dat zou dan een drukke plek kunnen worden", zegt Spoelstra. Ook moet er gedacht worden aan gekke situaties bij grensovergangen voor mensen. "Dieren die als het donker is proberen langs te glippen om bij de andere zijde te komen."

Vleermuizen kunnen daarentegen juist weer handig gebruik maken van lijnvormige elementen zoals een muur. "Ze vinden dat prettig, zoiets beschermt hen tegen de wind", aldus Spoelstra. "Maar de grootste groep, waaronder bijvoorbeeld de guanovleermuis, zal zich niets aantrekken van zo’n muur."

Drukte

Drukte is echter wel een groot probleem voor alle soorten en het landschap. De bouw van de muur kan een project van maanden, zo niet jaren worden. Daarna moet de muur ook bemand worden. "In het gebied liggen landschappen die echt uniek zijn. Omdat deze bij de grens liggen zijn ze relatief goed bewaard gebleven", aldus Declerck.

Hij bedoelt daarmee dat tot nog toe geen van beide landen zich erg genoodzaakt heeft gevoeld om in de grensstreek infrastructuur te ontwikkelen. Dat biedt juist mogelijkheden voor de natuur. Maar door de constructie zal dat rigoureus veranderen. "Zo’n muur gaat gepaard met wegen, met lichtvervuiling, toiletten voor de grensbewakers, grondwaterontginning. (…) En na de constructie kunnen we verwachten dat er bouwafval blijft liggen in de woestijn, want 'het is toch maar woestijngebied'."

Muizen

Voor een groot deel loopt de rivier de Rio Grande gelijk aan de grens tussen beide landen. De muur zorgt voor een stukje ‘niemandsland’ daartussen. Een stukje waar kleine dieren leven zoals muizen. Naar verwachting is er voor hen geen mogelijkheid om een tunnel onder de muur door te graven, anders kunnen kwaadwillenden dat immers ook.

"Stel dat er populaties muizen verdwijnen vanwege te weinig ruimte of inteelt", zegt Spoelstra. "Dan heeft dat z’n gevolg op de zaadverspreiding van planten. Na meerdere jaren zou je verandering kunnen zien in de vegetatie van dat gebied."

Daarbij kan een verandering van de muizenpopulatie ook voor problemen zorgen bij hun roofdieren. "Dat noemen we het 'cascade effect'", aldus Spoelstra. "Stel die populatie verandert, dan kan het zijn dat een kleine valk die in het gebied jaagt onvoldoende prooidieren meer kan vinden." Die eerste populatie heeft gevolgen voor de tweede, enzovoort.

Voordelen

Ecologische voordelen van de muur ziet Declerck niet. Het is zeer onwaarschijnlijk dat zich hierdoor nieuwe soorten zouden vormen, en dat zou dan pas kunnen over een termijn van "tien- tot honderdduizenden jaren of meer" en "dan mogen de huidige soorten die er leven niet al uitgestorven zijn".

Om zoiets als argument te gebruiken voor een muur "mag worden afgedaan als absurd". "Het is theoretisch mogelijk, maar niet een argument voor in de praktijk." Daarbij bestaat ook nog eens de kans dat de muur over duizenden jaren al lang niet meer bestaat, maar dat deze zelf wel al tot de verdwijning van soorten heeft geleid.

Onderzoek

Maar zodra die muur gebouwd is, ontstaat er een unieke kans voor onderzoek. "Het is ontzettend interessant voor ecologen om er onderzoek naar te doen", zegt Spoelstra. "Maar werkelijke effecten worden pas duidelijk na tientallen of honderden jaren onderzoek. Zoiets wordt zelden gefinancierd en is ook erg lastig om bij te houden."

Om zulk onderzoek goed te kunnen doen moet er ook nog goed zijn bijgehouden hoe de situatie was voor de komst van muur. "Ecologen willen altijd graag zien hoe het vooraf was om het daarmee te kunnen vergelijken", concludeert Spoelstra.

Lees meer over:
Tip de redactie