Boekrecensie: 4 sterren voor Verraad - Misdaadbiografie van Willem Holleeder

Waarom is het zo moeilijk te bewijzen dat De Neus een hoofdrol speelde in de bloedige Amsterdamse onderwereldoorlog? Een reconstructie.
BEOORDELING

Dit boek zegt veel over Willem Holleeder. Het zegt ook iets over ons als publiek dat iemand als Holleeder, die zijn zus Astrid bedreigde door haar achtjarige zoon een pistool tegen zijn hoofd te zetten, een poos als knuffelcrimineel heeft kunnen rondlopen.

Het boek begint in de periode na Holleeders gevangenisstraf wegens de ontvoering van Freddy Heineken.

Onderzoeksjournalist en chef onderzoeksgroep voor NRC Jan Meeus beschrijft de periode waarin Holleeder in contact kwam met onderwereldfiguren als Sam Klepper en John Mieremet, en over hun investeringen in vastgoed bij vastgoedhandelaar Wim Endstra.

Beruchte serie

Het had de beruchte serie afrekeningen in het circuit tot gevolg. Dat de dood van de een leidde tot de dood van de ander, doet denken aan de oerschurk uit de literatuur, Richard III van William Shakespeare.

Als Richard zijn broer Clarence laat doden door twee huurmoordenaars, waarschuwt Clarence zijn beulen dat hun opdrachtgever zich tegen hun zal keren. "Those who sent you to do this deed, will hate you for doing it." Zo kan geen van de betrokken mannen navertellen dat ze Holleeder hebben gekend.

Het was de moord op Endstra die Meeus aanzette tot een intensief onderzoek naar de achtergrond van zijn dood. Endstra, die zaken deed met grote banken, is als een crimineel op straat geliquideerd.

Meeus' initiatief leidde tot deze knappe, overzichtelijke reconstructie op basis van justitiële stukken, waar evenwel enkele bezwaren aan kleven, zoals Meeus in zijn voorwoord schrijft. Justitie is alleen gericht op strafbare gedragingen en daarbij komt het gewone leven niet aan de orde.

Gewiekste intrigant

Dat staat een adequate weergave van de feiten niet in de weg, en er ontstaat een beeld van Holleeder als een gewiekste intrigant die mensen effectief tegen elkaar weet uit te spelen, steeds met dodelijke afloop.

Het proces 'van vriend tot vijand tot lijk in een kist' is schering en inslag, alhoewel in dit milieu zulk soort wisselende allianties bepaald niet vreemd zijn, gezien de morele criteria die men hanteert. In een vroeg stadium noemt een vastgoedondernemer Holleeder  'hoffelijk en vriendelijk', wat dus over iemand wordt gezegd die heeft gezeten wegens de niet zo hoffelijke en vriendelijke ontvoering van Freddy Heineken.

Verhelderend over de werkwijze van de maffia is ook de passage over vastgoedhandelaar Rolf Friedländer. Holleeder benadert hem ongevraagd om hem te waarschuwen over de caprices van zijn zoon. Twee weken later staat De Neus opnieuw voor zijn deur, nu met de mededeling dat Friedländer moet betalen anders zwaait er wat. Wie de gangsters eenmaal in hun vizier hebben, zit als een rat in de val.

Hard gelag

Het moet een hard gelag zijn geweest voor de zussen Astrid en Sonja Holleeder - die in maart dit jaar hun angst opzij wisten te zetten en een boekje over Holleeder opendeden - dat hun broer ook in de rechtszaal de lachers op zijn hand wist te krijgen.

En het zelfs een poosje schopte tot die spannende Bekende Nederlander, met een dik betaalde column in een weekblad en een optreden bij College Tour van Twan Huys. Het is ook daar waar de toon van het boek, dat tot dusver neutraal en zakelijk is, soms een verontwaardigde ondertoon krijgt.

Op dit moment is het proces nog gaande over Holleeders betrokkenheid bij de liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, en worden de getuigenissen van de zussen meegenomen in het strafrechtelijke onderzoek.

En daar eindigt Meeus' voorlopige constructie, met de dubbelzinnige slotwoorden: "Wordt vervolgd."

Verraad - Misdaadbiografie van Willem Holleeder is verschenen bij Uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Tip de redactie