Kunstrecensie: Bekentenissen van de Imperfecte - Van Abbemuseum

In het Van Abbemuseum brengen performers schilderijen tot leven en geuren beelden naar chocola. Een geslaagde ode aan kunst die niet stilletjes aan de muur wil hangen.

Drie hipsters hebben hun intrek genomen in een van de zalen van het Van Abbemuseum. Ze doen handstand tegen de muur, in de hoek slingert een spafles, een vest is achteloos neergegooid.

Doorgaans vertonen museumzalen zo min mogelijk sporen van menselijk gebruik. Levenloze voorwerpen hangen aan de muren of staan in de ruimte, het publiek schuifelt er zwijgend langs. De zaal waar de performances van het Roemeense kunstenaarsduo Alexandra Pirici en Manuel Pelmus worden opgevoerd, is wat dat betreft leeg. Niet schilderijen, maar lichamen verbeelden kunsthistorische hoogtepunten.

Vrij naar het beroemde schilderij Le déjeuner sur l’herbe (1863) van Édouard Manet zetten ze zich peinzend neer. Of ze roepen, als een bewegend patroon, de streepjesschilderijen van Daniel Buren uit de jaren zestig in herinnering.

Deze non-stop aanwezigheid van menselijke kunst is tekenend voor het tentoonstellingsbeleid van het Eindhovense museum. Dat wil geen bewaarplaats zijn van statische kunst maar kunst tonen die leeft en actief deel uitmaakt van de samenleving. Zo is de tentoonstelling ‘Bekentenissen van de Imperfecte’ een ode aan experiment en engagement.

Kunstkolonie

Ook de tentoonstelling is in zekere zin een experiment. Die biedt allereerst ruim baan aan de ideeën van John Ruskin, de negentiende-eeuwse Britse schrijver, dichter, kunstenaar en criticus. Ruskin maakte geen onderscheid tussen kunst, natuur, leven, werk en maatschappij. Vanuit die gedachte waaiert de tentoonstelling alle kanten uit, van Jeremy Dellers worstelvideo uit 2010 tot Wendelien van Oldenborghs film uit 2014 over Het Karregat.

Dit mislukte utopische stadsmodel uit de jaren zeventig zette Van Oldenborgh in trage camerabewegingen neer tussen afbraak en hoop op een nieuwe toekomst.

Juist doordat het tentoonstellingsmodel afwijkt van gebaande paden, ontstaat ruimte voor avontuur. Dat geldt zeker voor het laatste project van Renzo Martens, een van de spannendste kunstenaars van nu. Martens neemt de westerse maatschappij en kunst doorgaans flink op de hak en brengt ongelijkheid confronterend in beeld.

Twee jaar geleden startte hij op een afgedankte cacaoplantage in Congo met werkloze plantagearbeiders een kunstkolonie, om zo de hier populaire theorie van socioloog Richard Florida over creativiteit en stedelijke ontwikkeling te toetsen in een ander deel van de wereld. Martens wordt bruut verjaagd. Wat rest, in Eindhoven, zijn door de voormalige cacaoplukkers ontworpen, zoetgeurende 3d-selfies van chocola. Die leveren in theorie veel meer op dan wat deze arbeiders ooit verdienden.

Tot in de ziel

Het werk van Li Mu geeft op lichtvoetiger wijze te denken. De Chinees maakte, met toestemming van het Van Abbemuseum, kopieën van werken uit de collectie en bracht die naar zijn geboorteplaats Qiuzhuang: de stenen cirkel van Richard Long,  Andy Warhols Mao-portretten en Sol LeWitt’s Untitled (Wall Structure) uit 1972. Als die thuis aan de muur wordt gespijkerd, neemt zijn vader hem meteen in gebruik als kast. Want 'kunst' is deze monotone, abstracte structuur voor hem zeker niet. Wat is dan wel kunst, vraagt Li Mu zijn broer.

‘Als het diepste deel van mijn ziel wordt geraakt’, antwoordt de jongen. Een prettige relativering bij vaak als heilig beschouwde werken; ze spreken niet tot ieders verbeelding.

Zo meandert de tentoonstelling mooi rond Ruskins motto: het streven naar perfectie leidt tot onmenselijkheid. Juist het streven naar imperfectie, met ruimte voor chaos en mislukken, biedt aanknopingspunten voor anders denken en vernieuwing. Van leven, maatschappij en kunst.

Bekentenissen van de Imperfecte, 1848-1989-vandaag. Een alternatieve kunstgeschiedenis' in Van Abbemuseum, Eindhoven is tot en met 22 februari 2015 te zien. 

Het interview dat Museumtijdschrift met Wendelien van Oldenborgh voerde is te lezen in Museumtijdschrift 8.

Tip de redactie