Op kerstnacht naar de kerk

Met Kerstmis vieren christenen de geboorte van Christus. Voor katholieken was de kerstnachtmis aan het begin van de twintigste eeuw de viering van het jaar. Heel katholiek Brabant zat met kerstnacht in de kerk. Door Anno

© ANP

De Brabantse kerstnachtmis begon in de jaren twintig om vier uur ’s ochtends. Om zich niet te verslapen bleven veel mensen de hele nacht op. Ze speelden een potje ganzenbord of kaartten wat. Kinderen, die ook vaak mee mochten, gingen juist vroeg naar bed.

Midden in de nacht werden ze wakker gemaakt: "Een reuze sensatie," herinnerde één kind zich later. "Midden in de nacht opstaan, in het pikkedonker naar de kerk met al je mooie kleren aan."

Slaap

Eenmaal in de kerk sloeg de slaap vaak snel weer toe, want een kerstnachtmis duurde nogal lang. Iedereen ging ter communie, en bovendien droeg de pastoor niet één, maar wel drie missen achter elkaar op.

Er werd ook veel gezongen: het koor had vaak al vanaf oktober gerepeteerd. Na twee uur was de dienst voorbij. Als de verkleumde kerkgangers thuiskwamen stond er allerlei lekkers klaar. Koffie, chocolademelk, gebakken lever, bloedworst, worstenbroodjes, krentenbrood en soms zelfs beschuit met muisjes, want er was tenslotte een kind geboren. Dit kerstontbijt was het hoogtepunt van de Brabantse kerstdag.

Brabant

Tot de jaren zeventig, toen steeds meer mensen ongelovig werden, bleef de kerstnachtmis belangrijk in Brabant. In 1971 zat zeventig procent van de Bredase katholieken op kerstnacht in de kerkbank. Het aantal kerstkerkgangers nam daarna steeds verder af: in 2000 ging veertig procent van de Bredase katholieken met kerst naar de kerk.

Een andere wijdverbreide traditie met kerst is de kerststal. Lees hier hoe in 1223 een Italiaanse monnik onbedoeld deze traditie in gang zette.

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.