Spreekt Johan Cruijff Arabisch?

Johan Cruijff spreekt Arabisch. Of tenminste: zo lijkt het als je hem ziet op de Arabische tv-zender Al-Jazeera. In werkelijkheid is hij natuurlijk nagesynchroniseerd. Door Onze Taal

Nederlanders zijn niet gewend aan nasynchronisatie: buitenlandse sprekers worden hier ondertiteld. Nasynchronisatie roept bij ons de gedachte op aan Amerikaanse films waarin iedereen Duits praat (terwijl de monden iets anders doen).

John Wayne die in de saloon "einen Whisky" bestelt, Mr Big die in Sex and the City: The Movie "Willkommen zu Haus', Baby" zegt – het werkt vooral op onze lachspieren.

Steeds meer ondertitels

Nasynchronisatie is handig als je niet kunt lezen, of als je blind of slechtziend bent. Toch heeft ondertitelen meer voordelen: het bevordert je leesvaardigheid, je pikt vaak wel iets op van de oorspronkelijke taal, en als je iemands echte stem hoort – in films bijvoorbeeld – krijg je een beter idee van het karakter van die persoon dan wanneer hij wordt nagesynchroniseerd.

En misschien hoor je wel wat hij wérkelijk zegt, in het geval dat de ondertiteling niet (helemaal) klopt.

Teletekst

Ook bij Nederlandse sprekers kun je steeds vaker ondertiteling krijgen, meestal via teletekst. Het is niet alleen een vrijwel onmisbaar hulpmiddel voor doven en slechthorenden, maar ook een handige manier voor wie Nederlands als tweede taal leert.

Daarnaast zijn er veel mensen die de ondertiteling aanzetten (en het geluid uit) als bijvoorbeeld een huisgenoot aan het bellen is. Of die zelf een telefoongesprek voeren en ondertussen iets van de tv proberen mee te krijgen.

Expres verkeerd

Ondertitelen is een vak apart: je moet de bedoeling van de spreker weergeven in een beperkt aantal woorden en binnen een bepaalde tijd, en dan ook nog in begrijpelijke taal. Maar je kunt er ook een sport van maken om verkeerd te ondertitelen.

Een voorbeeld daarvan zijn de filmpjes van LuckyTV, die onder andere aan het eind van 'De wereld draait door' te zien waren. De president van Soedan die een menigte moslims oproept om Deense producten te boycotten, wordt bij LuckyTV ondertiteld met: "Wie van jullie speelt er nog met Lego? Dat is nu dus afgelopen!" De reacties van de (hevig verontwaardigde) Soedanezen laten zich bijna raden.

Liedjes

Heel anders werkt het bij de 'Benny Lava'-methode. Op internet circuleren videoclips van liedjes in talen die de meeste westerlingen niet kennen, waarbij een Engelse ondertiteling is gegeven. Geen vertaling, maar dat wat een Engelstalige denkt te horen.

Zo is er een Indiase clip waarbij steeds ene 'Benny Lava' terugkomt ("Anybody need this sign? Benny Lava! You need a bun to bite Benny Lava").

De 'vertaling' is één groot absurdistisch verhaal, met af en toe grappige uitspraken. Het vreemde is wel: als je meeleest, zou je goed kunnen denken dat dat wat er in de ondertiteling staat, ook daadwerkelijk wordt gezongen.

Verkeerde been

Ondertiteling kan mensen dus op het verkeerde been zetten. Maar ook bij nasynchronisatie weet je nooit zeker of je wel hoort wat er eigenlijk gezegd is. Beide methoden hebben, zoals zo vaak, voor- en nadelen (al zou Cruijff dat anders 'vertalen'). En het gaat bij allebei ook weleens mis.

Het is dan ook vaak een hele opgave om in korte tijd iemands bedoelingen in begrijpelijke taal weer te geven. Vooral als het Johan Cruijff betreft.

Reageren? Ga naar www.onzetaal.nl.