Gekookte boefjes

Een zestienjarige moordenaar of verkrachter moet altijd kunnen worden berecht als een volwassene, zo vindt de VVD. Momenteel kan de rechter alleen in zeer ernstige gevallen jongeren van 16 of 17 veroordelen volgens het volwassenenrecht. Jonge criminelen krijgen in principe een alternatieve werkstraf, geldboete of jeugddetentie. Dit jeugdstrafrecht bestaat pas sinds 1901. Door Anno.

De middeleeuwse Joris de Sager, ongeveer dertien jaar oud, werd voor een diefstal veroordeeld tot een jaar verbanning van het eiland Walcheren. Maar voordat Joris moest vertrekken, werd hij eerst nog, voor de ogen van andere schoolkinderen, tot bloedens toe gegeseld.

Kinderen ondergingen in het verleden zware straffen als eenzame opsluiting of voedselonthouding en werden gevangengezet samen met volwassenen. In de Middeleeuwen werd zelfs wel eens de doodstraf uitgevoerd door verbranding of het koken van jonge criminelen.

Tweede kans

De wrede straffen namen in de loop van de tijd wel af, maar pas vanaf de achttiende eeuw kwamen nieuwe opvattingen op over de jeugdige boefjes. Criminaliteit zou het gevolg zijn van een slechte opvoeding. Kinderen moesten dan ook een tweede kans krijgen om tot inkeer te komen. Een actiegroep als het Nederlandsch Genootschap voor Zedelijke Verbetering der Gevangenen pleitte voor heropvoeding van criminele jongeren.

Deze ideeën leidden tot de Kinderwetten van 1901. Minister van Justitie Cort van der Linden stelde: "Waar ouderplicht tekortschiet, behoren naastenliefde en burgerzin de taak over te nemen."

Ouderlijke macht

Ouders konden uit de ouderlijke macht worden ontzet. Hun kinderen kwamen terecht in tuchtscholen. Daar werden ze gedrild tot goede burgers. De grens tussen volwassen en jeugdstrafrecht ging omhoog naar achttien jaar. Dan pas konden ze verantwoordelijk worden gesteld voor hun daden.

Maar daarmee was de discussie niet over. Jonge criminelen bleven de gemoederen de gehele twintigste eeuw bezighouden. Twee ideeën streden daarbij om voorrang: ze heropvoeden tegenover het idee ze zelf verantwoordelijk te stellen voor hun daden. Zal de laatste opvatting nu weer de overhand krijgen?

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.

Tip de redactie