Kandidaat PvdA-voorzitter Jan Pronk domineerde deze week drie keer de media-aandacht: hij noemde Balkenende een leugenaar, vervolgens was iedereen boos en tot slot trok hij zijn beschuldiging in. Een cynicus zou denken dat Pronk het erom deed - dat hij welbewust zijn stinkbom afwierp en vervolgens giechelend van de pret toekeek hoe de media zijn aandachtsplannetje uitvoerde. Door Remy Chavannes.

Foto:  ANP

Stel, je bent kandidaat voor een relatief onbelangrijke politieke post: partijvoorzitter van één van de twee juniorpartners in de regeringscoalitie van een middelklein Europees land. Je bent een oude rot in het politieke vak. Adviseurs heb je dus niet nodig, althans heb je al jaren geleden versleten.

Tot voor kort was iedereen was een beetje moe van je, maar na een paar jaar eindelijk-lekker-de-waarheid-zeggen over Darfur heb je gebouwd aan je moreel gezag, de mensen zijn weer vergeten waarom ze ook al weer moe van je waren.

Hoe zorg je voor maximale persaandacht met minimale financiële of intellectuele inspanning? Het blijkt allemaal vrij eenvoudig.

Stap 1. De beschuldiging zelf

Je uit een forse beschuldiging aan het adres van een prominente landgenoot: anders praat niemand erover. Maar je zorgt er tegelijkertijd voor dat de beschuldiging een kern van waarheid heeft. Op een debat met medekandidaten in Meppel zegt Pronk daarom precies dit over Balkenende: "U bent een leugenaar. Wij zijn verdorie Irak ingerommeld met een verhaal dat echt schandelijk is. Dat hoor je vanuit de Partij van de Arbeid te zeggen. We zijn aan de kant van de Amerikanen terecht gekomen op een leugenachtige manier."

Het optreden van Nederland in de oorlog in Irak is inderdaad een ideaal onderwerp voor dit mediaspel. Iedere beschuldiging over de manier waarop Nederland Irak is binnengekletst, heeft immers de schijn mee. Het in het regeerakkoord wegcontracteren van een parlementair onderzoek naar de Nederlandse participatie in de oorlog in Irak is één van de zwakst onderbouwde beslissingen van deze regeerperiode, naast de komende verdwijntruc met het referendum over de we-noemen-het-geen-EU-Grondwet-meer-maar-er-staat-hetzelfde-in.

Stap 2. De verontwaardiging over de beschuldiging

Het gevolg van de beschuldiging is voorspelbaar: iedereen valt over je heen. Pronk noemt Balkenende een leugenaar! Balkenende is boos, op zijn minst teleurgesteld. Prominenten van divers allooi zijn ronduit verontwaardigd. Zoiets zeg je niet over de premier.

Maar helemaal off the scale is deze politieke beschuldiging aan het adres van 's lands eerste politicus ook weer niet. Van de koningin had hij dat inderdaad niet mogen zeggen, al vindt Pronk misschien dat de Majesteit er, wat de feiten aangaat, wel eens naast zit.

Koningin Beatrix, die noem je geen leugenaar, want die staat boven de partijen en kan niks terugzeggen. Kan je het maken om de premier een leugenaar noemen? Drees, Den Uyl, Lubbers misschien niet. Maar premier Balkenende?

Stap 3. De 'excuses' over de verwoording van de verontschuldiging

Tot zover loopt alles gesmeerd. Maar hoe zorg je dat je op dag 3 wéér in de perskijkers staat? Met een verontschuldiging natuurlijk. Je trekt niks terug van de inhoud van je betoog, maar betreurt de wijze waarom je dat hebt verwoord. "Ik heb mij laten meeslepen," zeg je dan tegen een landelijke gratis kwaliteitskrant.

Vervolgens herhaal je doodleuk je beschuldiging, alleen dan in omfloerste en daarom nog hardere bewoordingen: "Wanneer je in de politiek een leugen hanteert ben je nog geen leugenaar."

De media weten vervolgens wel wat het nieuws is: Pronk heeft spijt van beschuldiging over Balkenende.

Stap 4. Rustig achterover leunen

Pronk heeft de klap-oeps-foutje-shuffle niet uitgevonden, maar daar deze week wel een meesterlijke demonstratie van gegeven. Na drie rondjes mediamanipulatie voor gevorderden praat iedereen die nog wakker is over de vraag of Pronk nou wel of niet mocht zeggen dat Balkenende heeft gelogen over Irak. Misschien een beetje te ver gegaan, zullen de mensen denken, maar de man heeft tenminste lef. Precies Wat Nederland Nodig Heeft.

Weet iemand eigenlijk nog wie er naast Pronk kandidaat is voor het PvdA-voorzitterschap? Of is dit de uitgelezen kans voor een verstandige kandidaat om zich volgende week te profileren?