Artiestje pesten

Allerlei organisaties maken zich op agressieve wijze hard voor het auteursrecht. Dat is vast goed bedoeld, maar uiteindelijk juist schadelijk voor creatievelingen. Door Arjan Dasselaar.

Het is goed fatsoen om te betalen voor creatieve arbeid. Wie tijd investeert om iets moois te maken, mag daarvoor een beloning krijgen van de mensen die deze inspanningen waarderen.

Dat levert gelijk al een probleem op, want de meeste mensen die in staat zijn om mooie dingen te maken, zijn bijzonder slecht in het exploiteren van hun werk. Noem mij een zakelijk ingesteld kunstenaar en ik toon u de uitzondering op de regel.

Gilde der tussenpersonen

Daarom is het gilde der tussenpersonen groot geworden. Of je het nu over ‘uitgevers’, ‘agenten’ of ‘collectieve beheersorganisaties’ hebt: ze bestaan bij de gratie van creatieve talenten die ze zelf niet bezitten.

Dat ging goed in een tijd dat de tussenpersoon nodig was om de zakelijke verbinding te leggen tussen klant en artiest. Platen of boeken maken was een hoop gedoe. Het innen van auteursrechten natuurlijk ook.

Onmisbaar voor artiest

De tussenpersoon was kortom onmisbaar. Wellicht dat dit ervoor heeft gezorgd dat nogal wat tussenpersonen hun vermogen tot zelfreflectie overboord hebben gegooid.

Anders kan ik het niet verklaren dat organisaties die zeggen namens artiesten en schrijvers te handelen, zo hard hun best doen om gelijk te krijgen dat de reputatie van diezelfde creatievelingen er onder lijdt.

Thuiskopievergoeding

Neem bijvoorbeeld de stichting NORMA, die geld bij elkaar harkt voor artiesten door het innen van vergoedingen voor de zogeheten naburige rechten.

NORMA won afgelopen week een rechtszaak over de zogeheten thuiskopieheffing. Die heffing op informatiedragers zoals dvd-roms moet artiesten compenseren voor privé-kopietjes die mensen maken van auteursrechtelijk beschermd werk.

Harde schijven

Maar de thuiskopieheffing geldt niet voor MP3-spelers en recorders met harde schijven – ook informatiedragers - en dat zat NORMA niet lekker. Samen met wat andere procespartijen begon de stichting een rechtszaak. Na vele tegenslagen had NORMA deze week uiteindelijk succes.

Volgens het gerechtshof in Den Haag moet de Nederlandse staat – lees: u en ik als belastingbetaler – nu NORMA compenseren.

‘Inhalige artiesten’

Het gevolg liet zich raden. Op internet werd schande gesproken over ‘inhalige artiesten’. Dat kun je vooral NORMA kwalijk nemen. Die publiceerde immers een persbericht met als titel ‘Artiesten en acteurs winnen hoger beroep tegen de Staat’.

Dat werkt de suggestie alsof alle creatievelingen van Nederland zich door NORMA vertegenwoordigd voelen. Ik kan u van het tegenovergestelde verzekeren.

Verouderde auteursrechten

Het barst in Nederland van clubs zoals NORMA: de zogeheten Collectieve Beheersorganisaties (CBO’s). Behalve NORMA heb je onder meer LIRA, SENA, Pictoright en Buma/Stemra. En allemaal zijn ze zeer assertief in het uitoefenen van hun rechten.

Juridisch terecht? Ongetwijfeld. Verstandig? Nee. Toen ik als kind cassettebandjes kopieerde, kon je met goed fatsoen nog volhouden dat ik een legaal alternatief had. Daarom was het niet onterecht dat een leeg cassettebandje wat extra kostte om daar artiesten mee te compenseren.

Legaal alternatief ontbreekt

Dat is niet meer zo. Door internet kan nieuw creatief materiaal wereldwijd beschikbaar zijn, en dus eisen consumenten niets minder dan dat. Maar een legaal alternatief ontbreekt vaak.

Zwarte markten ontstaan waar witte markten afwezig zijn. Wie oude rechten handhaaft zonder een nieuw alternatief te bieden, zal misschien de strijd winnen bij de rechter, maar niet bij de consument.

CBO’s opheffen

Zelf sta ik als ‘auteur’ in het bestand van LIRA, maar jaar na jaar krijg ik daar steeds meer spijt van. Zoals ik schreef op pagina 65 van deze bundel, zou het misschien beter zijn als dergelijke CBO’s worden opgeheven.

Want de windmolenstrijd van de CBO’s leidt tot irritatie. De bedragen die ze bij elkaar harken, zijn zelfs voor succesvolle makers vaak laag, maar CBO’s creëren voor een fortuin aan vijanden van het auteursrecht.

Minder gunstige auteurswet

Vroeg of laat zal dat leiden tot voor creatievelingen minder gunstige auteursrechtwetgeving. Politici lezen immers ook de websites waarop over CBO’s wordt geklaagd.

NORMA en andere CBO’s zullen met hun juridische manoeuvres misschien een enkele veldslag winnen, maar uiteindelijk de oorlog verliezen.

Lees meer over:
Tip de redactie